اقتصاد۲۴- میگویند حاج میرزاآقاسی، صدراعظم محمدشاه قاجار که حساسیت زیادی روی تامین آب مردم داشت شخصاً بر حفر چاه و قنات نظارت میکرد. روزی برای بازدید به یکی از قناتها رفته بود. مقنی به او گفت: تاکنون به آبی نرسیدهایم و فکر نمیکنم در این چاه رگه آبی وجود داشته باشد. صدراعظم گفت: «به کار خود ادامه بدهید و ناامید نباشید.» چند روز بعد، دوباره سراغ چاه رفت و از نتیجه حفاری سوال کرد. مقنی گفت: «همانطور که پیش از این هم گفتم، کندن این چاه در این محل، بیحاصل است و به آب نخواهیم رسید. دفعه سوم که صدراعظم برای بازدید رفت باز، مقنی سربلند کرد و گفت: این چاه، آب ندارد و ما داریم برای کبوترهای خدا لانه میسازیم. صلاح در این است که از ادامه حفاری در این منطقه خودداری شود. اینبار دیگر میرزاآقاسی با شنیدن این جمله از مقنی، از کوره در رفت و فریاد زد: «به تو چه مربوط است که این زمین آب دارد یا ندارد؟ اگر برای من آب نداشته باشد، برای تو که نان دارد.»
حکایت سامانههایی که دولت سیزدهم برای آرام نگه داشتن بازارها و جلوگیری از تلاطم بازارها ایجاد کرده بود، بیشباهت به چاههایی نیست که صدراعظم محمدشاه قاجار دستور حفرشان را میداد. ازجمله اینکه هیچکس فکر نمیکرد، طرح «محمد جلال» برای ساماندهی عرضه و مصرف نان در کشور ۲۵ هزار میلیارد تومان هزینه روی دست مردم ایران بگذارد بدون آنکه دولت به اهدافش نزدیک شود. همان اوایل تشکیل دولت سیزدهم، روابط عمومی وزارت اقتصاد تلاش کرد جوانی گمنام را به عنوان مشاور وزیر در امور نان به مدیران رسانهها معرفی کند که بعدها خبرش آمد که این جوان گمنام، متصدی اجرای طرحی به نام «هوشمندسازی یارانه آرد و نان» است. بر اساس این طرح که از ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ ابتدا به صورت آزمایشی در نانواییهای زنجان و از ابتدای مرداد ماه در سایر نانواییها به اجرا درآورد، تخصیص آرد یارانهای به واحدهای نانوایی براساس میزان فروش نان بود. دولت مدعی بود که در این طرح با استفاده از کارتخوانهای هوشمند، دادههای فروش نان به دست میآید و آرد سهمیهای هر واحد نانوایی نیز بر همین اساس تعلق میگیرد. در این صورت اگر واحدی آرد خود را خارج از کارتخوان مخصوص فروش نان برای مصارف دیگری عرضه کند براساس برآوردهایی که از کارتخوان صورت میگیرد، مشخص شده و دفعه بعد آرد کمتری به این واحد تخصیص داده میشود.
این طرح اواخر فصل بهار در سال ۱۴۰۱ به صورت سراسری راهاندازی شد و در مدتزمانی کوتاه، اعتراض گسترده شهروندان و نانوایان را به دنبال داشت. پیش از راهاندازی سامانه هوشمند نان، متولیان جوان آن مدعی بودند که از طریق راهکارهای غیرقیمتی میتوانند دستکم ۲۵ تا ۳۰ درصد از اتلاف آرد و نان کم کنند. اجراکنندگان این طرح همچنین مدعی شدند که هوشمندسازی یارانه آرد و نان، صرفهجویی ۶۵ هزار میلیارد تومانی به دنبال داشته است.
محمدرسول نظافتی، مدیر اجرایی این طرح در برنامه تلویزیونی میز اقتصاد شبکه خبر، گفت: «در این عمر ۲۵ ماهه طرح هوشمندسازی (تا تیر ۱۴۰۳) میزان صرفهجویی به لحاظ تناژ آرد بگویم تقریباً ۳ میلیون و ۶۱۰ هزار تن صرفهجویی آرد داشتیم که عدد ریالی آن را بخواهیم بگوییم ۶۵ هزار میلیارد تومان صرفهجویی منابع بود.» نزدیک به ۳ سال از اجرای این طرح میگذرد که اظهارات سرپرست جدید مرکز تحول دیجیتال و فناوری اطلاعات سازمان برنامه و بودجه، اطلاعات جدیدی از این طرح شکستخورده ارائه کرده است. «رضا باقریاصل» گفته: «۲۵ هزار میلیارد تومان بابت سامانه نان هزینه شده و هیچ حاصلی نداشته است. سامانهها تنها زمانی توجیهپذیر هستند که موفق به حل مشکلات شوند.»
بیشتر بخوانید: تنور داغ گرانفروشی و کمفروشی نان در کشور