۱۴۰۳/۰۴/۲۷ ۱۳:۰۴
پرسش:
آیا هر موجودی که در جهان آفریده میشود، حتماً هدفمند آفریده شده و خداوند هدفی از خلقتش داشته است یا اینکه میتوان گفت خداوند فرایند خلقت را هدفمند آفریده، اما ممکن است از دل این فرایند، موجوداتی (مثلاً فلان سیاره یا فلان حشره یا فلان ویروس) آفریده شوند که خداوند هدف و غایتی برایشان در نظر نگرفته است و نه خودشان هدفی دارند و نه برای موجودات هدفمند دیگر فایدهای دارند؟
پاسخ:
سؤال از چیستی، چرایی و چگونگی آفرینش، ریشه در فطرت انسانها داشته و تاکنون نیز اندیشمندان اسلامی و غیر اسلامی به بررسی ابعاد مختلف آن پرداختهاند. در این میان نظر مشهور اندیشمندان اسلامی هدفمند بودن تمام کائنات است. در ادامه به جهت پاسخ به سؤال مذکور، ابتدا به پارهای از آیات و روایات اثباتکننده هدفمند بودن آفرینش اشاره کرده و سپس به تحلیل دلیل عقلی میپردازیم. در پایان نیز به شبهه استبعاد (بعید شمردن) هدفمند بودن پارهای از موجودات پاسخ میدهیم. لازم به ذکر است که مراد از هدفمندی تمام کائنات، نبود نقایص و شرور در عالم نیست و ما در این پاسخ درصدد توجیه نقائص و شرور عالم طبیعت نیستیم و این مهم را در بحثهای عدل الهی باید پیگیری کرد. تمام مدعا تحقق علت غایی و حکمت و مصلحت در تمام افعال الهی است و این امر ملازم با نبود نقائص برگرفته از نظام علی و معلولی و یا ضعف قابلیت قابل نیست.
نکته اول: ادله نقلی هدفمند بودن مطلق کائنات
درآیات قرآن بارها به هدفمندی تمام آفرینش تصریحشده است. مثلاً:
1. الله همان کسی است که هر چیزی را به بهترین شکل (ممکن) آفرید. (1) طبق آیه شریفه فوق هر آن چیزی که در این عالم تحقق دارد به بهترین وجه خود آفریدهشده و اینگونه نیست که بیهدف و بدون برنامهریزی باشد.
2. ما آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست را بیهوده و عبث نیافریدیم. هدفمند نبودن آفرینش گمان کافران است. (2)