اقتصاد۲۴– امسال جمله «وقت احیای تالابها است» از سوی دبیرخانه کنوانسیون رامسر به عنوان شعار روز جهانی تالابها تعیین شده است. هدف از برگزاری این رویداد، افزایش آگاهی جهانی درباره نقش حیاتی تالابها در زندگی انسانها و سایر موجودات کره زمین است. امسال، اما در شرایطی به روز جهانی تالابها رسیدیم که در ایران به عنوان بنیانگذار کنوانسیون جهانی رامسر، بخش زیادی از تالابهای کشور در وضعیت مناسبی قرار ندارند، به نحوی که بسیاری از تالابهای ایران یا با بحران بیآبی و کمآبی روبعهرو شدهاند یا در آستانه خشک شدن هستند و بخش مهمی از این تالابها نیز یا به کانون گرد و غبار تبدیل شدهاند یا در حال تبدیل شدن به منشأ ریزگردها هستند. این در حالی است که از نظر علمی، ارزش اکولوژیک تالابها ۱۰ برابر جنگلها و ۲۰۰ برابر زمینهای کشاورزی است و این مساله نشان میدهد که حفاظت از تالابها و لزوم تامین کافی حقابه آنها از نظر محیطزیستی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
در این میان با وجود این که خشکسالی و تغییرات اقلیمی نقش مهمی در تشدید کمآبی ایران در سالهای اخیر داشته است، اما شکی نیست که عامل اصلی حال نامساعد امروز بیشتر تالابهای کشور، بیتوجهی به اصول توسعه پایدار در روند توسعه کشور و اجرای طرحهای عمرانی، صنعتی و کشاورزی در دهههای اخیر است و اگر در این مدت اخلاق توسعه و ضوابط زیستمحیطی در مدیریت منابع آبی جدی گرفته میشد، این روزها بخش زیادی از تالابهای کشورمان دچار وضعیت بحرانی نمیشدند. در واقع در چند دهه گذشته، تامین نشدن حقابه محیطزیستی تالابها، برداشت بیش از حد آب برای توسعه اراضی کشاورزی و گسترش صنایع و بیتوجهی به اصول مدیریت پایدار منابع آبی و تبعات ناشی از تغییر اقلیم به تسریع فرآیند خشک شدن تالابهای متعدد کشورمان دامن زده است.
این نکتهای است که آرزو اشرفیزاده، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست در گفتگو با ایلنا روی آن دست گذاشت و اظهار داشت: براساس مطالعاتی که در سال ۹۸ انجام شده است، از ۳.۴ میلیون عرصه تالابی ایران، حدود ۱.۵ میلیون هکتار پتانسیل غبارخیزی دارند. وی افزود: هامون، جازموریان و گاوخونی، سه تالابی هستند که از بین تمام تالابهای کشور بدترین وضعیت را از نظر آبگیری دارند و تقریبا هر سه به صورت کامل خشک شدهاند. متاسفانه با وجود گذشت بیش از چهار ماه از سال آبی جاری، هنوز هر سه تالاب هیچگونه ابی دریافت نکردهاند و این در حالی است که در سال آبی گذشته نیز گاوخونی هیچ حقابهای نگرفت، هیچ حقابهای از سمت رودخانه هیرمند به سمت هامون رهاسازی نشد و میزان آبگیری تالاب جازموریان نیز نسبت به حقابه تعیینشده توسط سازمان محیطزیست بسیار کمتر بود. البته سازمان محیطزیست پیگیر تخصیص حقابه تمام تالابها است.