معاون پیشگیری از آسیبهای اجتماعی سازمان بهزیستی کشور: آموزشها در طرح «مانا»، نوجوانان را از نقش تماشاگر به کنشگر واقعی جامعه تبدیل میکند و توانایی آنها را در شناسایی مشکلات محله و اجرای پروژههای عملی تقویت میساز
جوان آنلاین: در کوچههای محلههای شهر که قدم بزنی، نوجوانانی را میبینی که هم در جستوجوی هویتند، هم با چالشهایی فراتر از سنشان روبهرو هستند. آنها در آستانه بلوغ هستند، سنی که سؤالها آغاز و وسوسهها زیاد میشود و غفلت جامعه میتواند آنها را در معرض آسیبهایی مانند اعتیاد، انزوا، بیهویتی، بیکاری و بیتفاوتی قرار دهد. در جامعه امروز، صدای بسیاری از این نوجوانان در میان شلوغیهای شهر گم میشود و کمتر کسی به آنها توجه میکند.
چند سالی است طرح «مانا» آمده تا این سکوت را بشکند. برنامهای که نوجوانان را از نقش تماشاگر به کنشگر واقعی محله و جامعه تبدیل میکند. مانا با آموزش مهارتهای زندگی، تقویت اعتماد به نفس و ارائه فرصت برای ایدهپردازی و اجرای پروژههای محلی، به آنها امکان میدهد مسائل اطرافشان را ببینند، تحلیل کنند و برای بهبود آن اقدام کنند.
بدون شک نوجوانان تنها نسل آینده نیستند، آنها نسل امروز هستند که میتوانند تغییر بسازند، بر محیط پیرامونشان اثر بگذارند و امید را به جامعه بازگردانند. به همین دلیل است که «مانا» در تلاش است تا صدای آنها را بشنود، تواناییهایشان را باور و فرصتهای لازم را برای رشد و اثرگذاری واقعی فراهم کند.
نسل امروز در میدان مشارکت
«مانا» با عنوان کامل مشارکت اجتماعی نوجوانان ایران، برنامهای است از سوی سازمان بهزیستی که برای نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله طراحی شدهاست. هدف اصلی این طرح، تقویت مهارتهای زندگی، افزایش مسئولیتپذیری و آشنا کردن نوجوانان با شیوههای مشارکت اجتماعی است.
در این طرح (که از میانه دهه ۱۳۹۰) آغاز شده، آموزشها بهصورت کارگاههای چندجلسهای برگزار میشود. نوجوانان در فضای گفتوگو و تعامل، درباره موضوعات مرتبط با محله، ارتباطات اجتماعی، هویت و مسائل روزمره بحث میکنند و در ادامه، با کمک تسهیلگران، ایدههایی برای فعالیتهای جمعی ارائه میدهند. بخش مهم مانا اما، اجرای پروژههای کوچک محلی است، پروژههایی که خود نوجوانان طراحی و اجرا میکنند.
آنطور که مسئولان میگویند، مانا تنها یک دوره آموزشی نیست، بلکه فرصتی است برای اینکه نوجوانان کار گروهی، برنامهریزی و تعامل با نهادهای محلی را تجربه کنند. این فرایند به آنها کمک میکند نقش فعالتری در محیط زندگیشان داشته باشند و با سازوکار مشارکت مدنی از نزدیک آشنا شوند.
پروژهسازی به سبک نوجوانان
طبق گزارشهای منتشر شده، طرح مانا در استانها و محلات مختلف کشور اجرا شده و هزاران نوجوان را پای کار آورده است.
برای مثال، در استان زنجان، مسئولان بهزیستی اجرای مانا را برای نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله گزارش کردهاند، با تمرکز بر تقویت روحیه همکاری، مسئولیتپذیری و مهارتهای زندگی.
در استان اردبیل، بیش از ۲هزارو۲۰۰ نوجوان در قالب این طرح ثبتنام کردند و در ۱۳ جلسه آموزشی (۲۶ ساعت) شرکت کردند.
در استان فارس، در محلات آسیبخیز، اجرای مانا شامل ۵۰۷ جلسه حضوری و مجازی بود و نوجوانان در آن ۶۰ پروژه پیشگیری از آسیب اجتماعی طراحی و اجرا کردند.
در تهران نیز، در تابستان ۱۴۰۱، ۸۵۰ نوجوان تحت پوشش قرار گرفتند و ۳۸ تسهیلگر و ۳۵ مؤسسه برای اجرای طرح بسیج شدند.
این دادهها نشان میدهد مانا تلاش کرده نوجوانان را از حالت «تماشاچی» به «نقشآفرین فعال» در جامعه محلی تبدیل کند، آن هم با کارگاهها، گروهها، بحثهای موضوعی، ایدهپردازی و اجرای پروژههای اجتماعی. با این حال اما، همچنان سؤالاتی درباره میزان اثرگذاری این اقدامات، باقی است. کارشناسان هشدار میدهند که صرف برگزاری جلسات و اجرای پروژهها تضمینی برای تغییر واقعی نیست، بلکه کیفیت اجرا، پایش مستمر و استمرار فعالیتها تعیینکننده تأثیر واقعی «مانا» بر مهارت و مشارکت اجتماعی نوجوانان است.