اقتصاد۲۴- همزمان با سفر مسعود پزشکیان به چین برای شرکت در بیست و پنجمین نشست سران سازمان همکاری شانگهای، که در شهر تیانجین چین برگزار شد، روسیه با تغییر در متن پیشنویس قطعنامه پیشنهادی تمدید مکانیسم اسنپبک، برای جلب نظر کشورهای اروپایی جهت تمدید مهلت بازگشت قطعنامههای ششگانه شورای امنیت علیه ایران خیز برداشت. آنگونه که لارنس نورمن، خبرنگار وال استریت ژورنال مدعی است، روسیه این متن را با حمایت چین تدوین کرده با این همه بعید است بتواند رای مثبت کشورهای اروپایی و امریکا را جلب کند. به ادعای نورمن، این پیشنویس بند قبلی را که بازگشت تحریمها در صورت تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت را غیرقانونی میدانست، حذف کرده و همزمان از تمامی مشارکتکنندگان اولیه برجام میخواهد که فورا مذاکرات هستهای را از سر بگیرند.
با این همه به ادعای این خبرنگار متن پیشنویس مبهم است، بدین معنا که مشخص نیست که آیا براساس آن ماشه مجاز خواهد بود فعال شود یا خیر و دوم در چارچوب طرح ارایه شده از ایران برای دستیابی به تمدید شش ماهه توافق درخواستی اراده نشده، گزارهای که به ادعای ناظران با رویکرد امریکا و تروییکای اروپایی در تضاد است. در این میان رسانههای غربی با اشاره به طرح پیشنهادی مسکو که ساعاتی قبل از شرکت رهبران ایران، روسیه، چین و کرهشمالی در مراسم رژه نظامی به مناسبت هشتادمین سالگرد پیروزی چین در جنگ با ژاپن ارایه شده، دو تفسیر طرح کردند؛ گروهی از گسترش قدرت مانور شرق در برابر بلوک غرب گفته و تلاش دارند هم صدایی پکن و مسکو با تهران را در چارچوب نگاه به شرق ایران تبیین کنند، اما گروهی دیگر باور متفاوتی دارند و مدعیاند، آنچه در جریان است جنبه نمادین دارد و روسیه و چین با لحاظ کردن اولویتهای خود در عمل قادر نخواهند بود در برابر زیادهخواهیهای حداکثری ایالاتمتحده و تروییکای اروپایی گام جدیتری بردارند.
در همین راستا روزنامه اعتماد با هدف بررسی تاثیر حضور ایران در نشست شانگهای، فرصتسازیهای احتمالی ایران از این اجلاس، سناریوهای محتمل و نقش بازیگران حاضر با دکتر مجید محمد شریفی، استاد دانشگاه خوارزمی و کارشناس مسائل بینالملل گفتوگو کرده است. مشروح گفتوگو در ادامه آمده است:
مجید محمد شریفی در پاسخ به سوال نخست «اعتماد» درباره ادعای وال استریت ژورنال درباره طرح پیشنهادی روسیه جهت توقف ماشه و میزان موفقیت این طرح گفت که پیش از اشاره به این گزاره باید افزود که فعال شدن اسنپبک توسط تروییکای اروپایی مبتنی بر استدلال حقوقی است که ایران را به عدم پایبندی به تعهدات خود در این توافق متهم میکند. هدف این کشورها از این اقدام، بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران از طریق فعالسازی مکانیسم ماشه است. از منظر حقوقی، این اقدام میتواند مبنایی داشته باشد، زیرا در شورای امنیت سازمان ملل متحد، هیچ حق وتویی علیه فعالسازی مکانیسم ماشه وجود ندارد و تصویب آن بهراحتی امکانپذیر است.
با این حال، این اقدام بیش از آنکه مبتنی بر استدلالهای حقوقی باشد، ماهیتی سیاسی دارد. در چنین شرایطی، موفقیت این اقدام به قدرت دیپلماتیک، توانایی چانهزنی و اقناع سایر کشورها برای همراهی با تحریمهای بینالمللی وابسته است. این کارشناس مسائل سیاست خارجی در ادامه خاطر نشان کرد: در چنین شرایطی طرح پیشنهادی روسیه و استدلالهای مطرحشده ازسوی چین نیز میتوانند از منظر حقوقی دارای مبنا باشند. به همین ترتیب، ادعای ایران مبنی بر عدم مشروعیت اقدام اروپا نیز ممکن است از منظر حقوقی قابل دفاع باشد. این موضوع به ویژه پس از حمله نظامی ایالاتمتحده و اسراییل به تاسیسات هستهای ایران قابل تأمل است، زیرا طبق مفاد برجام، در صورت بروز اختلاف میان طرفها، قرار بوده از طریق راهحلهای مسالمتآمیز اقدام شود، اما حمله نظامی به ایران و حمایت صریح سه کشور اروپایی از آن، مبنای حقوقی مکانیسم ماشه را بهطور جدی زیر سوال برده است.
با این حال به باور شریفی، بازگشت ماشه بیش از آنکه حقوقی باشد، سیاسی است و به توانایی طرفها در اقناع دیگران بستگی دارد. طرح پیشنهادی روسیه، هرچند از منظر حقوقی قابلتوجه است، اما موفقیت آن به عوامل سیاسی وابسته است. توانایی روسیه برای متقاعد کردن سایر کشورها، ازجمله چین، به عدم رعایت تحریمهای بینالمللی علیه ایران، بسیار دشوار به نظر میرسد. از همین رو در شرایط کنونی بعید است روسیه از توان دیپلماتیک کافی برای جلب حمایت گسترده دیگر کشورها در برابر تحریمهای بینالمللی برخوردار باشد.
این استاد دانشگاه خوارزمی خاطرنشان کرد: براساس رویه پیشبینیشده در برجام، فعال شدن ماشه و بازگشت تحریمهای بینالمللی علیه ایران فاقد حق وتو است. بنابراین، به احتمال زیاد اگر در این ۳۰ روز اروپاییها موفق نشوند با ایران بر سر برخی مبانی به توافق برسند، تحریمهای بینالمللی علیه ایران بازخواهد گشت.