۱۴۰۳/۱۱/۱۸ ۱۷:۴۴
پرسش:
ادله مایکل کوک مبنی بر شکلگیری دیرهنگام قرآن را چگونه میتوان مورد بررسی و نقد قرار داد؟
پاسخ:
پاسخ اجمالی
در حالی برخی از خاورشناسان مدعی تغییر قرآن توسط حجاجبنیوسف ثقفی شدهاند که در زمان حکومت او، افزون بر مصاحف فراوان موجود در جهان اسلام، دستکم هزاران حافظ قرآن نیز در میان مسلمانان وجود داشت. بر فرض، حجاج میتوانست همه مصاحف آن زمان را گردآوری و تغییر دهد، چه راهکاری برای تغییر قرآن در حافظه مسلمانان داشت؟! رواج کتبی و شفاهی قرآن در سرتاسر جهان اسلام از یکسو و محدودیت قدرت حجاج ازسویدیگر، هردو نشانگر این هستند که تحریف قرآن در آن زمان اصلاً ممکن نبوده است.
پاسخ تفصیلی
مقدمه
به باور مسلمانان قرآن در زمان پیامبر خدا صلیاللهعلیهوآله نهتنها به نگارش درآمده بود، بلکه در بین دو جلد نیز قرار گرفته بود. ازاینرو هم در آیات قرآن و هم در احادیث نبوی از آن با عنوان «کتاب» و «مصحف» یاد شده است. برای نمونه، میتوان به احادیثی همچون حدیث متواتر ثَقَلَیْن، احادیث عبادت بودن نگاه کردن به مصحف، احادیث دال بر فضیلت نگهداری مصحف در خانه، احادیث حاکی از ثواب بیشتر قرائت قرآن از روی مصحف، احادیث خبردهنده از شکایت مصحفی که قرائت نمیشود، احادیث تشویقکننده به میراث گذاشتن مصحف و … اشاره کرد.(1) اما در نقطه مقابل برخی از خاورشناسان مدعیاند قرآن سالها پس از پیامبر خدا صلیاللهعلیهوآله گردآوری و به شکل کنونی درآمد. در این نوشتار یکی از ادله آنان در این زمینه، بررسی خواهد شد.
مایکل کوک و ادعای تغییر قرآن توسط حجاج
مایکل کوک (Michael Cook) و پاتریشیا کرون (Patricia Crone) مدعی شکلگیری دیرهنگام قرآن شدهاند! یکی از ادله آنان مبنی بر این ادعا تغییر قرآن توسط حَجَّاج بن یوسف ثَقَفِی (۴۰–۹۵ ه.ق) است: