اقتصاد۲۴- طی جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل که یکی از پرتنشترین دورههای تاریخ روابط دو کشور و شاید کل منطقه خاورمیانه در دهههای اخیر بود، انتظار میرفت متحدان سنتی و شرکای راهبردی جمهوری اسلامی، واکنشی فراتر از سکوت یا بیانیههای کلی داشته باشند، اما واکنش سرد و محتاطانه چین که اتفاقا طی سالهای اخیر بارها از سوی مقامهای تهران شریک استراتژیک معرفی شده بار دیگر این پرسش را بهمیان آورد که آیا پیوند ایران با شرق واقعی است؟
حقیقت این است که جنگ اسرائیل علیه ایران که آمریکا هم در آن دخالت مستقیم داشت، خاورمیانه را در آستانه بحرانی تازه قرار داد و شاید بیش از همه انتظار میرفت که چین و روسیه به عنوان شرکای راهبردی تهران، واکنش حمایتی نشان دهند. اما هر دو این کشورها چنین نکردند و مواضع توام با احتیاط آنان حتی مورد توجه جهان قرار گرفت.
چنانچه تحلیل برخی رسانهها این بود که این سکوت و احتیاط دیپلماتیک شاید خطری برای ائتلافهای ضدآمریکایی است. با این شرایط دیگر عجیب نبود که نویسنده و تحلیلگر باسابقه روسیه در مجله آتلانتیک بنویسد: «در حالیکه اسرائیل و سپس آمریکا در ماه جاری ایران را هدف قرار دادند، واکنش چین و روسیه به طرز شگفتانگیزی ملایم بود. سالهاست که دشمنی مشترک با آمریکا باعث نزدیکی ایران، چین و روسیه شده است. هر سه کشور از تحقیر غرب در اوکراین و خاورمیانه و گسترش شکاف میان واشنگتن و اروپا سود میبرند. بنابراین، پس از حمله نخست اسرائیل در ۱۳ ژوئن، انتظار میرفت چین؛ قویترین شریک در این سهگانه ضدآمریکایی، به سرعت موشکهای برد کوتاه و تجهیزات پدافند هوایی به ایران بفرستد.» لئون آرون، ادامه داد: «بیتردید، پکن باید از قدرت دیپلماتیک روبهرشد خود استفاده میکرد تا اسرائیل و آمریکا را منزوی کند، جلسه اضطراری شورای امنیت سازمان ملل را خواستار شود و قطعنامهای در محکومیت دو دولتی که به متحد چین حمله کردهاند ارائه دهد. اما رویدادهای اخیر در ایران نشان داد که ضدآمریکاییبودن فقط تا حدی میتواند یک ائتلاف را کنار هم نگه دارد.»
به نظر میرسد اشاره این تحلیلگر درست و واقع بینانه باشد چرا که چین پس از محکومکردن نمادین حمله اسرائیل بهعنوان گستاخانه و نقض حاکمیت ایران، با احتیاط پیش رفت و بر لزوم دیپلماسی تأکید کرد، نه افزایش سرزنشها.
همچنین وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در تماس با همتای اسرائیلی خود در ۱۴ ژوئن، از محکومکردن صریح اقدامات اسرائیل خودداری کرد و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، چهار روز صبر کرد تا خواستار «کاهش تنش» شود و اعلام کند که «چین آماده همکاری با همه طرفها برای ایفای نقش سازنده در بازگرداندن صلح و ثبات به خاورمیانه است».
این البته در حالی است که پس از رای مجلس ایران به بستن تنگه هرمز، سخنگوی وزارت خارجه چین، در چیزی که به نظر هشدار به ایران میآمد، تازه تأکید کرد که خلیج فارس یک مسیر تجاری حیاتی برای کالا و انرژی در جهان است و از همه شرکا خواست تا «مانع از تأثیرگذاری بیشتر تنشهای منطقهای بر رشد اقتصادی جهانی شوند.»