اگر بخواهیم واقعبینانه نگاه کنیم، باید بین «اثر روانی توافق» و «اثر واقعی اقتصادی توافق» تفاوت قائل شویم. بازار معمولا قبل از وقوع اتفاقات واکنش نشان میدهد. یعنی صرف اینکه احتمال توافق بالا برود، میتواند باعث ریزش دلار شود؛ حتی قبل از اینکه هنوز چیزی عملا اجرا شده باشد، چون بخشی از قیمت فعلی دلار در ایران فقط قیمت واقعی ارز نیست؛ بخشی از آن در واقع قیمت ترس، نااطمینانی، تحریم، نگرانی از جنگ، محدودیت نقل و انتقال پول و بیاعتمادی به آینده اقتصاد است. طبیعی است اگر بازار احساس کند این ریسکها کمتر میشود، قیمتها عقبنشینی کنند. اما این تصور که اگر توافق شود ناگهان همه چیز به شرایط سالهای اول برجام برمیگردد، به نظر من تحلیل دقیقی نیست.
اقتصاد امروز ایران با اقتصاد سال ۱۳۹۴ تفاوت زیید فراموش کرد که اگر مذاکرات شکست بخورد یا توافق صرفا ناپایدار باشد، بازار میتواند خیلی سریع برگردد، چون بخشی از کاهش فعلی دلار ناشی از امید به توافق است. اگر این امید از بین برود، همان انتظارات تورمی و نگرانیها دوباره فعال میشود و بازار ممکن است حتی وارد موج جدیدی از افزایش قیمت شود.
برداشت من این است که توافق احتمالی میتواند در کوتاهمدت شوک کاهشی جدی به بازار ارز و سکه وارد کند و بخشی از التهاب اقتصاد را کم کند، اما تصور اینکه صرف توافق همه مشکلات اقتصادی ایران حل میشود یا ارزش پول ملی ناگهان احیا میشود، به نظر من خوشبینی بیش از حد است. اقتصاد ایران امروز با مشکلاتی عمیقتر از صرف تحریم مواجه است و بدون اصلاحات واقعی در ساختار بودجه، بانکها، سیاستهای پولی و فضای سرمایهگذاری، حتی توافق هم فقط میتواند بخشی از بحران را کنترل کند نه اینکه آن را کاملا از بین ببرد.