اقتصاد۲۴- «فقر» فضیلت نیست؛ این را همه میدانند. بسیاری از سیاستگذارانی که فقر را فضیلت نمیدانند، در میدان عمل برای کاستن از درد و رنج فقرا نقشههایی در سر داشتهاند و ایدههایشان را از بامداد تا شامگاه بر زبان آوردهاند. پرسش کلیدی، اما این است که چرا سیاستهای کاهش فقر در دوران معاصر در ایران نتیجهبخش نبوده است؟
به گرارش پیام ما، آخرین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت فقر در دهۀ ۹۰، نشان میدهد در پی یکدهه تورمهای بالا در کنار رشد اقتصادی منفی و کاهش درآمد سرانۀ ایرانیان، جمعیت زیر خط فقر ۱۱.۴درصد افزایش پیدا کرده است. در سال ۱۴۰۰ بیش از ۳۰ درصد جمعیت، یا به بیان دیگر ۲۶ میلیون نفر، زیر خط فقر بوده اند و وضعیت رفاهی آنها کاهش یافته است. اما چرا با وجود سیاستگذاریهای متعدد در این حوزه، وضعیت برای فقرا تغییری نکرده است؟ کجای کار میلنگد؟ تازهترین گزارش این مرکز دربارۀ سیاستگذاری حوزۀ فقر میگوید راهبردهای تنبیهی، نوانخانهای-اردوگاهی، خیریهگرایانه، حمایتی، خودگردانی و فقرزدا از مهمترین مشکلات نحوۀ مواجهۀ ما با این مسئلۀ اجتماعی بوده است. ازاینرو، نظام سیاستگذاری از مسیر اصلاح نظام بودجهریزی و مالیاتی، تدوین برنامههای ویژه برای استانهای مهاجرفرست و کاهش تراکم آسیبهای اجتماعی برای استانهای مهاجرپذیر و در مجموع تدوین سند کاهش فقر و محرومیتزدایی میتواند در مسیر مدیریت مسئلۀ فقر گام بردارد.
نحوۀ مواجهۀ سیاستگذاران ما با مسئلۀ فقر و آسیبدیدگان آن، محدود به این دولت و آن دولت خاص نمیشود. ما به شکل تاریخی در ۱۵۰سال اخیر کمتر توانستهایم سازوکارهای منتهی به بازتولید فقر را هدف قرار دهیم. اما مگر ما چطور به مسئلۀ فقر نگاه میکنیم که تا امروز نتوانستهایم آن را مدیریت کنیم؟
از زمان دارالمساکین و دارالایتام تا امروز که یکیدرمیان خبر از گرمخانه برای معتادان متجاهر و طرحهای ساماندهی کودکان خیابانی به گوش میرسد، ما همواره بهدنبال تصفیۀ شهر از حضور فقرا بودهایم. گو اینکه فقیر را مخل نظم اجتماعی دانستهایم و برای همین گشتهای جمعآوری شهرداریها و نیروی انتظامی را علم کردهایم که اقدامات تنبیهی و انضباطی لازم را در برابر فقرا انجام دهند. این راهبرد نوانخانهای-اردوگاهی همسو با رویکردهای تنبیهی مجراهای درآمدی فقرا را مسدود و فعالیتهای اقتصادی غیررسمی آنها را شغل کاذب میداند که باید جرمانگاری شود. رویکردی که بهجای تلاش برای مبارزه با ساختارهای بازتولید فقر مدام در تعقیب و گریز با فقراست.