اقتصاد۲۴ –وضعیت مالی دولت ایران در تقریباً سراسر سالهای دهه ۱۳۹۰ به اندازهای وخیم بوده که دولت، تقریباً به صندوقی برای پرداخت حقوق کارمندان خود بدل شده و سایر اهداف بودجه نویسی در ایران که تاریخی به نسبت طولانی دارد، به فراموشی سپرده شده اند.
یکی از اصلیترین اهداف بودجه نویسی در ایران، برنامه ریزی برای تخصیص منابع جهت توسعه عمرانی کشور بوده است. به بیان ساده تر، دولتهای ایرانی، چه پیش از انقلاب و چه اکنون بودجههای سالانه و برنامههای توسعه چند ساله مینوشتند تا بدانند بعد از کنار گذاشتن حقوق کارمندان و تراز کردن پرداختیهای دولت با درآمدهای آن، منابع مالی باقی مانده را چگونه برای توسعه کشور خرج کنند.
بررسی روند بودجههای سالانه در دهه ۱۳۹۰ و به ویژه پس از سال ۱۳۹۵، اما نشان میدهد که سهم هزینههای عمرانی از بودجههای سالانه ایران در سالهای اخیر، تقریباً به صفر میل میکند. مسعود نیلی، مشاور اقتصادی پیشین رییس جمهور حسن روحانی، چندی پیش در گفتگو با «تجارت فردا»، ضمن بررسی «روند تشکیل سرمایه ثابت ناخالص» در دوران پس از پایان جنگ تحمیلی، تصویری به شدت تلخ از آینده اقتصاد ایران ترسیم کرد.
به گفته نیلی، در حالی که روند تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در اقتصاد ایران (به قیمت ثابت سال ۱۳۸۳) در سراسر سالهای ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۰ در مجموع مثبت بوده و به طور متوسط سالانه ۶.۲ درصد رشد داشته است، اوضاع از ابتدای دهه ۱۳۹۰ دگرگون شده است. بر این اساس، شاخص تشکیل سرمایه ثابت ناخالص از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۳۹۸ به طور کلی منفی بوده و به طور متوسط سالانه ۶.۸ درصد افت داشته است.
اما این به چه معنا است و چرا باید ما را از بابت آینده اقتصاد ایران نگران کند؟ به بیان ساده، تشکیل سرمایه به معنای میزانی از سرمایه موجود در یک کشور است که برای تداوم تولید به کار گرفته میشود. مثلاً، اگر شما با ۲۰ میلیون تومان باقی مانده ته جیب تان طلا بخرید، کمک چندانی به تداوم روند تولید در کشور نمیکنید، اما اگر ۲۰ میلیون تومان را در کسب و کارتان سرمایه گذاری کنید تا میزان کالای تولیدی تان را افزایش دهید، در واقع سرمایه تان را به سمت تولید سوق داده اید.
مشاور اقتصادی پیشین رییس جمهور که از قضا جزو اصلیترین چهرههای برنامه ریزی اقتصادی در چند دهه گذشته در ایران بوده میگوید دهه ۱۳۹۰، بدترین دوره سرمایه گذاری در اقتصاد ایران بوده است. نکته اینجا است که بدل شدن دولت به صندوقی برای پرداخت حقوق کارمندان و عدم توجه به سرمایه گذاری برای ساخت بزرگراه، زیرساختهای ارتباطی، بیمارستان و… اثر خود را سالها بعد نشان خواهد داد. در یک کلام، وقتی امروز سرمایه گذاری نکرده ایم، باید سالها بعد فقر ناشی از نبود تولید را تحمل کنیم.