بحران عمیق آبی کشور؛ بحرانی که حالا میگویند بخش عمدهاش ریشه در وابستگی فرهنگی و غذایی به نان دارد.
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، ایران سالانه بیش از ۱۷ میلیون تن گندم مصرف میکند و در رتبه نهم جهانی قرار گرفته، اما تولید داخلی حدود ۱۵ میلیون تن آن، ۱۵ تا ۱۸ میلیارد مترمکعب آب میطلبد – معادل ۳۰ تا ۴۰ درصد کل مصرف آبی کشاورزی. هر کیلوگرم گندم، به طور متوسط ۱۳۰۰ لیتر آب میبلعد، و کاهش بارندگیهای اخیر، تولید را مختل کرده و واردات را به بیش از ۵ میلیون تن رسانده است. این وابستگی، نه تنها منابع زیرزمینی را خالی میکند، بلکه امنیت غذایی را در برابر نوسانات اقلیمی و تحریمها آسیبپذیر میسازد.
از نان تا گندم
دکتر جعفر خوشروزاده، متخصص تغذیه، در تحلیلی اخیر تأکید میکند که عادت نانمحور، سرانه مصرف را چندین برابر میانگین جهانی برده است. نان در ایران، فراتر از غذا، نمادی فرهنگی است؛ از سفرههای ییلاقی تا ضربالمثلهای عامیانه. اما حالا، با افت سطح آبهای زیرزمینی به بیش از ۲۰ متر در دشتهای مرکزی، کارشناسان از زاویهای نو وارد بحث شدهاند: کیفیت قالب نان. نانهای سنتی با آرد سفید تصفیهشده، زود هضم میشوند و احساس سیری پایدار ایجاد نمیکنند، که مصرف را ا تخصصی میگوید: “در فرانسه، ضایعات نان کم است چون فرهنگسازی از کودکی شروع شده، اما در ایران، با تورم ۴۰ درصدی، خانوادهها نان را ارزانترین منبع کالری میدانند.” ابراهیمی، کارشناس آب، بحران را “مدیریتی” میخواند: “صرفهجویی کوتاهمدت با همین آب ممکن است، اما بدون مشوقهای اقتصادی، مردم تن به تغییر نمیدهند.”
در نهایت، احتمالا اصلاح الگوی نانمحور میتواند ۲۰ درصد مصرف آب را کاهش دهد، اما بدون تعادل میان موافقان و مخالفان، این تلاش به بنبست میرسد. کارشناسان پیشنهاد میکنند: ترویج غلات کمآب مانند جو و ذرت، آموزش در مدارس، و مشوقهای دولتی برای نانهای سبوسدار. ایران، با اقلیم خشک و جمعیت ۸۵ میلیونی، فرصتی برای بازنگری ندارد؛ وگرنه تشنگی، نه تنها مزارع، که سفرهها را هم خواهد خشکاند.
شبنم وفائیان