پریا ابراهیمی
ایده راهاندازی موتور جستوجوی بومی در ایران، برخلاف تصور عمومی محصول سالهای اخیر یا واکنشی مقطعی به محدودیتهای اینترنت بینالملل نیست. این ایده از اوایل دهه ۱۳۸۰ وارد فضای سیاستگذاری فناوری کشور شد؛ دقیقا همان زمانی که وب فارسی در حال شکلگیری بود و نگرانی درباره وابستگی کامل به موتورهای جستوجوی خارجی، بهتدریج در میان مدیران و تصمیمگیران مطرح شد.
به گزارش برنا، مساله اصلی در آن مقطع «دسترسی» بود، دسترسی به محتوای فارسی، نمایهسازی صفحات داخلی و امکان جستوجوی ساده برای کاربران ایرانی. با همین رویکرد نخستین نمونههای جستوجوی فارسی معرفی شدند. نمونههایی که بیش از آنکه موتور جستوجو باشند، واسطههایی برای نمایش نتایج موتورهای خارجی در قالبی بومیشده محسوب میشدند.
همود را به نامها و عناوین تازه میدهند؛ بیآنکه مساله اصلی، یعنی «چگونه باید یک موتور جستوجوی بومی ساخت»، پاسخ داده شود.
رویایی که نیازمند بازتعریف است
امروز پس از بیش از دو دهه تلاش، موتور جستوجوی بومی در ایران همچنان یک مساله حلنشده است. تجربهها نشان میدهد که این پروژه نه با اجبار کاربر موفق میشود، نه با بودجههای مقطعی و نه با رونماییهای رسانهای.
موتور جستوجو، پیش از آنکه پروژهای سیاسی یا نمادین باشد، محصولی رقابتی و کاربرمحور است. تا زمانی که تجربه واقعی کاربر، شفافیت هزینهها و پاسخگویی نهادی در مرکز تصمیمگیری قرار نگیرد، جستوجوی بومی همچنان در حد یک ایده پرهزینه باقی خواهد ماند؛ ایدهای که بیش از آنکه به استقلال دیجیتال نزدیک شود، پرسشهای تازهای درباره شیوه حکمرانی فناوری در کشور ایجاد کرده است.