اقتصاد۲۴- نتایج بررسیها نشان میدهد که طی ربع قرن اخیر یعنی از سال ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۰، مهاجرت داخلی و جابهجایی ساکنان استانهای مختلف بین مناطق جغرافیایی ایران به دلیل عمده «عوامل اقتصادی» به ویژه عوامل مربوط به کار و شاخصهای نیروی کار مانند اشتغال و بیکاری پیوند خورده است. بنابراین با ورود نسلهای بیشزایی جمعیت (دهه ۶۰) به سنینی که در آن مهاجرت عمدتا به دلیل اقتصادی و عوامل مربوط به نیروی کار (یعنی سنین جوانی و بزرگسالی) صورت میگیرد، به خاطر حجم زیاد آنها، خود به خود عوامل مربوط به کار اهمیت بیشتری مییابد و ممکن است روند مهاجرت داخلی در سالهای آتی تشدید شود. مهاجران در مقاطع مختلف، عواملی مانند جستوجوی کار، یا جستوجوی کار بهتر و انتقال شغلی را به عنوان یک علت مهم و تاثیرگذار در مهاجرت خود عنوان کردهاند و خالص مهاجرتی ارتباط نزدیکی با نرخ اشتغال و بیکاری استانهای کشور داشته است.
بنا بر این گزارش که توسط مرکز پژوهشهای مجلس تهیه شده، مهاجرت داخلی بیش از هر چیز ارتباط به «سن و سال» فرد نیز دارد. به عبارتی در سنین جوانی، بیش از سنین دیگر رخ میدهد. در واقع جمعیت گروههای سنی ۱۵ تا ۳۴ سال به عنوان افرادی که فعال اقتصادی محسوب میشوند و به صورت بالقوه در آستانه تشکیل خانواده، ازدواج و باروی هستند؛ دست به مهاجرت داخلی میزنند تا شغل بهتری پیدا کنند.
اما مهاجرت این افراد علاوه بر تاثیر مستقیم بر حجم جمعیت هر یک از دو منطقه «مهاجر فرست» و «مهاجر پذیر» با تحت تاثیر قرار دادن الگوی سنی و میزان ازدواج و باروی، جمعیت منطقه را تحت تاثیر قرار میدهد. از طرف دیگر، مهاجران در سنین مختلف، به دلایل متنوع دیگری مهاجرت میکنند. برای مثال، در سنین کودکی، عمده دلیل مهاجرت، پیروی از خانواده است. در سنین نوجوانی و حتی اوایل جوانی، نقش تحصیلات پررنگ است. در سنین ۲۰ تا ۲۴ سالگی در مردان، «سربازی» نقش مهمی ایفا میکند و پس از آن از سنین ۲۵ سالی به بعد، عوامل مربوط به نیروی کار تا آستانه سنین سالمندی یعنی ۶۰ تا ۶۴ سالگی، دلیل مسلط مهاجرت است. بهطور کلی مردان بیش از زنان مهاجرت میکنند. هرچند در دهههای اخیر به دلیل افزایش سطح تحصیلات زنان و شهرنشینی و سایر عوامل مهاجرت زنان نیز افزایش یافته است. علت مهاجرت زنان در عمده گروههای سنی، پیروی از خانوار ذکر شده است و بنابراین از نوع مهاجرت تبعی است.
نتایج این پژوهش نشان میدهد حجم مهاجرت داخلی در مقطع زمانی ۱۳۹۵-۱۳۸۵ در مقایسه با مقطع پیش از آن یعنی ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ بیش از دو میلیون کاهش پیدا کرده است. البته از بعد از آن خبری در دست نیست، چون سرشماری جدیدی پس از سال ۱۳۹۵ انجام نشده است. اما چرا این آمار کاهشی شده است؟ تهیهکنندگان گزارش میگویند عمده دلیل این اتفاق آن است که سطح توسعه انسانی اکثر استانها در سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ در مقایسه با ۱۳۸۵ افزایش یافته است. اما نکته مهم آن است که سمت و سوی مهاجرت داخلی در کشور، عمدتا از مناطق و استانهای مرزی به سمت مناطق و استانهایی که در مرکز کشور واقع شدهاند در جریان است.