۱۴۰۳/۰۵/۳۰ ۰۸:۵۱
پرسش:
منظور از شرم و حیاء چیست و چه کارکردهایی دارد؟
پاسخ:
در گلستانِ وجودِ انسان، گُلی خوشبو و نایاب به نامِ حیا وجود دارد.
حیا صفتی است که از درکِ حضورِ ناظری آگاه، سرچشمه میگیرد. این ناظر میتواند خداوندِ مهربان، ائمه معصومین، فرشتگانِ الهی، نفسِ خویشتن و یا دیگر انسانها باشد. انسانِ باحیا حتی در خلوت و تنهایی، در برابرِ آفریننده هستی و وجدانِ خویش، احساسِ مسئولیت میکند و از هرگونه عملِ ناشایست، دوری میگزیند. حیا، در تعاملاتِ انسان با دیگران نیز نقشی اساسی ایفا میکند. انسانِ باحیا، در گفتار و رفتارِ خود، همواره احترامِ دیگران را حفظ میکند و از هرگونه رفتاری که موجبِ آزردهخاطر شدنِ آنها شود، پرهیز مینماید.
در فرهنگِ غنیِ اسلام، حیا، مفهومی ژرف و فراتر از صرفِ احساسِ شرم و خجالت در انسان است. حیا ستون شخصیت انسان است. هر چه این ستون استوارتر باشد، بنای شخصیت نیز وزینتر و باشکوهتر خواهد شد. در پرتو حیا، رفتار انسان سنجیدهتر و متینتر میگردد و از هر آنچه باوقار و آراستگی شخصیت مغایر باشد، دوری میگزیند.
فطری بودن حیا
انسان بهطور فطری تمایل دارد که از هرگونه نقص و عیبی مبرا باشد و در نظقرآن کریم، داستان حضرت آدم و حوا بهعنوان نمونهای از بروز حیا در انسان ذکرشده است. زمانی که حضرت آدم و حوا از میوه ممنوعه تناول کردند، متوجه عورت خود شده و برای پوشاندن آن از برگ درختان استفاده کردند. این واقعه نشان میدهد که حیا ریشه در فطرت انسان دارد و از احساس شرم نمودن به خاطر آشکارشدن عیوب ناشی میشود.
اسباب حیا
عقل
پیامبر اسلام میفرمایند: «فتَشَعَّبَ مِنَ العَقلِ الحِلمُ و مِنَ الحِلمِ العِلمُ و مِنَ العِلمِ الرُّشدُ و مِنَ الرُّشدِ العَفافُ و مِنَ العَفافِ الصِّیانَهُ و مِنَ الصِّیانَهِ الحَیاءُ و مِنَ الحَیاءِ الرَّزانَهُ و مِنَ الرَّزانَهِ المُداوَمَهُ عَلَى الخَیرِ و مِنَ المُداوَمَهِ عَلَى الخَیرِ کَراهِیَهُ الشَّرِّ و مِن کَراهِیَهِ الشَّرِّ طاعَهُ النّاصِحِ»، (1)«عقل موجب پیدایش حلم است و از حلم، علم و از علم، رشد و از رشد، عفاف و از عفاف، خویشتنداری و از خویشتنداری، حیا و از حیا، وقار و از وقار، مداومت بر عمل خیر و تنفّر از شرّ و از تنفّر از شر، اطاعت نصیحتگوی، حاصل میگردد».