دومین جلسه از سلسله نشستهای نقد و بررسی چهار دهه سینمای دفاع مقدس همراه با نمایش فیلم مستند سینمایی «پردهخوانی سینمای جنگ» به کارگردانی آریان عطار پور، با حضور سازندگان اثر و اکبر نبوی نویسنده و منتقد سینما شامگاه یکشنبه ۳۰ شهریورماه توسط گروه سینمایی هنر و تجربه در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد.
جوان آنلاین: اکبر نبوی نویسنده و روزنامهنگار با اشاره به وضعیت سینمای دفاع مقدس در دهه ۸۰ و ۹۰ شمسی گفت: این نگاه در میان بسیاری از دوستان و عزیزان حوزه سینما و به طور عامتر در عرصه فرهنگ و هنر وجود دارد که از مقطعی به بعد، سینمای دفاع مقدس کمرنگ شد و مورد بیتوجهی قرار گرفت این سخن به یک معنا درست است، اما به یک معنا باید به بستر زمانی آن روزگار و آن سالها یعنی به حدود ۲۴ سال پیش بازگردیم و جامعه را تحلیل کنیم.
وی ادامه داد: برای درک این موضوع نیز صرفاً نباید از دهه ۱۳۸۰ آغاز کنیم، بلکه لازم است ۱۲ سال پیش از سال ۱۳۸۰ را نیز در نظر بگیریم؛ یعنی مقطعی که دولت مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی بر کشور مستقر شد. این مقطع را باید خواند و درباره آن داوری کرد. بااینحال، تلاش و کوشش فراوانی صورت گرفت تا کشور بهسرعت از فضای جنگ فاصله بگیرد و این تلاش، به شکل نسبی، موفق هم بود؛ بهگونهای که انقطاعی در ارتباط با سالهای جنگ و پس از جنگ پدید آمد. این امر صرفاً بر پایه حس، هیجان یا عاطفه نبود، بلکه مبتنی بر یک تحلیل برای اداره جامعه بود. همان تحلیلی که رئیسجمهور وقت مطرح میکرد و میگفت: «ما بایستی در کشور مانور تجمل راهاندازی کنیم.» مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی این سخن را بر اساس یک تحلیل بیان میکرد. حال اینکه این تحلیل تا چه اندازه درست یا نادرست بوده است، جای بحث آن در اینجا نیست.
نبوی با اشاره به اینکه سینما در دهه ۸۰ شمسی دچار افتوخیزهای شدید شد افزود: نوع حمایتهایی که باید از این سینما صورت میگرفت، بهویژه حمایتهای مالی و به طور خاص حمایتهای لجستیکی، کاهش یافت. زیرا سینمای جنگ، بهویژه آثاری که قرار است معرکه جنگ را روایت کنند، بیش و پیش از منابع مالی به امکانات لجستیکی وابستهاند. داشتن تانک و توپ از جمله این نیازهاست؛ اموری که امکان تهیه آنها از بازار آزاد وجود ندارد. بهعنوانمثال، تجهیزات و لباس نظامی را شاید بتوان از بازار گمرک تأمین کرد، اما ادوات سنگین نظامی بهسادگی قابلدسترسی نیست. البته این سخن به معنای آن نیست که مثلاً در دهه ۱۳۶۰ شرایط آسان بود؛ بهعنوان نمونه، حاتمیکیا دیدبان را در آن مقطع آسان نساختند و رسول ملاقلیپور نیز هنگام ساخت «پرواز در شب» در سال ۱۳۶۴ با دشواریهای فراوانی روبهرو بود. تا آنجا که من میدانم و بر اساس گفتوگوهایی که با دوستان قدیمی سینماگر داشتهام، همیشه برای ساخت فیلم دفاع مقدس مشکلات جدی وجود داشته است؛ چه در بخش مالی و چه در بخش لجستیک و پشتیبانی.
نبوی افزود: در واقع در دهه ۸۰ تصمیم بر آن شد که تاحدامکان جامعه از فضای جنگ فاصله بگیرد. صحبت سر این بود که روان جامعه خسته است که البته حرف درستی هم بود یا اینکه مردم هشت سال غم، اندوه و رنج را تحمل کردهاند و حال باید فضایی شاد برای آنها رقم بزنیم، اصل همه این سخنان درست بود، اما نتیجهای نادرست از آن گرفته شد و این نتیجه، لطمه سنگینی به سینمای دفاع مقدس وارد کرد. اشتباه اصلی این بود که گویی باید بر بخشی از تاریخ مهم معاصر کشور چشم پوشید. حالآنکه اگر قرار است جامعه شاد باشد، این دلیل بر سانسور تاریخ نیست. ما باید تاریخ را ببینیم و در کنار آن زمینههای تشفی خاطر افکار عمومی و کاستن از رنجها و اندوههای ناشی از سالهای سخت جنگ را فراهم کنیم. مگر اروپاییها که درگیر جنگ جهانی دوم بودند، تاریخ جنگ را کنار گذاشتند تا روان جامعهشان آرام شود؟ خیر، بخش قابلتوجهی از آثار سینمایی جنگی دنیا، بهویژه در کشورهای غربی، پس از جنگ ساخته شده و تا امروز نیز همچنان در حال تولید است.