اقتصاد۲۴- پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان، شمار زیادی از افغانها به ایران مهاجرت کردند و بر شمار جمعیت بزرگ مهاجران قانونی و غیرقانونی در ایران افزودند. آمارهای غیررسمی از حضور ۱۰ تا ۱۳ میلیون افغانستانی در ایران حکایت دارد که اغلب آنها در سالهای اخیر وارد ایران شدهاند. هیچکس به درستی نمیداند چطور شد که در مدتزمانی کوتاه شمار جمعیت مهاجران افغانستانی این همه افزایش یافت، اما برخی معتقدند شماری از مقامات دولت سیزدهم، موافق افزایش جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران بودند. این گمانهزنی آنجا قوت میگیرد که احمد علمالهدی، امام جمعه مشهد بارها در سخنان خود خواستار تسهیل ورود اتباع افغانستانی به کشور شده است. او اخیراً با تکرار نظرات گذشته خود، گفته: «افغانهایی که به ایران آمدهاند، شریک ما و در حکم مهاجرانی هستند که در صدر اسلام از مکه به مدینه مهاجرت کردند و اهالی مدینه (انصار) خانهها و اموال خود را با آنها قسمت کردند؛ ایرانیها هم چنین کنند.»
اظهارات آقای علمالهدی بیشتر از آنکه به تغییر رفتار بخشی از جامعه ایران منجر شود، ظن آنها را نسبت به دلیل بیان این نظرات افزایش داده است. احمد علمالهدی یا مدافعان حضور مهاجران افغانستانی در ایران چه منفعتی میبرند؟ هنوز کسی نمیتواند پاسخ این سوال را بدهد، اما اگر فرضیه عمدی بودن تشدید حضور افغانستانیها را کنار بگذاریم، مجموعهای از اتفاقات در این فرآیند نقش داشتهاند. از جمله، سقوط دولت افغانستان به دست طالبان و تسلط این گروه قومی و مذهبی بر جغرافیای این کشور، سبب گسیل سیل جدیدی از مهاجران به ایران و پاکستان شده است. در عین حال واکنش قهرآمیز دولت پاکستان با افغانها چنان شدید و غیرمنتظره بود که در ایران به نوعی بیعملی دولت تعبیر شده، و همین مسئله نگرانی اجتماعی را در میان تودههای مردم موجب شده است. شاید بتوان چنین برداشت کرد که تنشها و بعضاً درگیریها و خشونت میان مهاجران و برخی از مردم در شهرهای میزبان مهاجران افغان ریشه در نوعی بیعملی و فقدان برنامهریزی حکومتی برای ساماندهی مهاجران غیرقانونی دارد. در انتخابات ریاستجمهوری دولت چهاردهم نیز ردپای مهاجران در مناظرات کاندیداها پیدا شد. جایی که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور منتخب هم در پستی در شبکه ایکس از «انسداد کامل مرزها برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر افغانها و ساماندهی مهاجران موجود در ایران و گفتگو با کشورهای اروپایی» سخن گفت.
به گزارش تجارت فردا، بهطور مشخص در ماههای گذشته، بخش بزرگی از جامعه ایران نسبت به حضور مهاجران افغانستانی ابراز نگرانی کردهاند. عمده نگرانی مردم در دو محور مهم امنیت و اقتصاد خلاصه شده است.
مخالفان وضعیت فعلی نگراناند که حضور تعداد قابل ملاحظهای از اتباع غیرمجاز، دغدغههای امنیتی زیادی ایجاد میکند. از سوی دیگر برخی معتقدند سالانه حدود ۱۳ میلیارد دلار صرف سوخت و انرژی مورد نیاز مهاجران افغانستانی در ایران میشود که رقمی معادل ۲۰ درصد بودجه دولت است. به عقیده این افراد، اگر اتباع غیرقانونی افغانستانی حضور نداشتند، تمام یا بخش قابل توجهی از ناترازی انرژی حل میشد. مقامات دولت جدید نیز همسو با این نگرانیها در مدت زمان کوتاهی که قدرت را در دست گرفتهاند، بارها اعلام کردهاند که برنامههای مفصلی برای اخراج مهاجران غیرقانونی دارند. وزیر کشور گفته باید تا پایان امسال حداقل دو میلیون مهاجر غیرقانونی از کشور خارج شود. مقامات انتظامی نیز طرح ضربتی برای خروج اتباع غیرمجاز را شروع کردهاند. این طرح در بخشهایی از کشور اجرا شده که آثار سریعی در بازار کار داشته است. چنانکه در برخی شهرستانها که طرح ضربتی با شدت بیشتری در حال اجراست، کمبود کارگر احساس میشود. اقتصاددانان میگویند هرم سنی جمعیت ایران، رو به پیری است و نیروی کار کافی برای به حرکت درآوردن چرخهای تولید وجود ندارد.
با این حال موافقان حضور اتباع افغانستانی در ایران نخست به جنبههای انسانی آن اشاره میکنند و معتقدند جامعه ایران باید با مهاجران افغانستانی ابراز همدردی کند و آنها را با آغوش باز بپذیرد. این نظرات البته تفاوت زیادی با نظرات سیاستمداران و بهطور مشخص، احمد علمالهدی دارد، اما حتی این هم باعث نشده که احساسات ضدمهاجرت مردم تغییر کند و خواستار ماندن مهاجران افغانستانی در کشور باشند.