برابر اسناد موجود، سرهنگ محمدولی قرنی در تاریخ ۱۳۳۱ و در زمان حاکمیت دولت دکتر مصدق، از درجه سرهنگی به درجه سرتیپی ارتقا یافته و اتفاقاً در زمانی درجه گرفته که ارتش در اختیار ملیون و به تعبیری افسران ناسیونالیست و با فرماندهی کل قوای مصدق بوده است. در آن دوره، قرنی به فرماندهی تیپ مستقل رشت منصوب شده و در مقطع کودتای ۲۸ مرداد در این شهر بوده و در مرکز حضور نداشته است
جوان آنلاین: در سالیان اخیر، سخن در باب زمانه و کارنامه شهید سپهبد محمدولی قرنی، بازاری گرم و مخاطبانی فراوان یافته است. این امر از یک سو به پیشینه پر فراز و نشیب او و از سوی دیگر به ثبتنام وی به عنوان نخستین شهید ترور در دوران برقراری نظام اسلامی بازمیگردد. حیات سیاسی و نظامی قرنی تا بدان حد پرماجراست که میتوان درباره آن یک سریال مطول و البته مملو از درام تولید کرد، اما آنچه اکنون درصدد بررسی آن هستیم، نسبت سنجی میان آن شهید و رویداد کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است. چیزی که پارهای از ابواب جمعی ملی گرایی درباره آن داد سخن دادهاند. این نوشتار سعی دارد تا با بررسی احتمالات موجود و مطرح در این باره، به راستی آزمایی یک ادعا بپردازد: همراهی قرنی با کودتا! امید آنکه تاریخ پژوهان معاصر و عموم علاقهمندان را مفید و مقبول آید.
لوازم یک نسبتسنجی تاریخی
یکی از جدیترین بحثها درباره زندگی سرلشکر شهید محمدولی قرنی، موضوع دخالت و حضور وی در جریان عملیات کودتای ۲۸ مرداد۱۳۳۲، علیه دولت دکتر محمد مصدق است. موضوعی که مخالفان مارکسیست و ملیگرای سرلشکر قرنی، بسیار درباره آن سخن گفتهاند و اصل و مفروض را بر حضور فعالانه سرلشکر قرنی در عملیات کودتای ۲۸ مرداد گرفتهاند. ما در این مبحث اصرار بر این نداریم که قرنی را در صورت حضور در عملیات کودتا از حضور در این رویدد تطهیر کنیم، چه اینکه این امر چیزی از او نمیکاهد یا بر او نمیافزاید. چه اینکه اگر چنانچه قرنی در کودتای ۲۸ مرداد حضور میداشت و بعد از اقدام خود در هماهنگی با رژیم پهلوی و دستگاه حاکمه فاصله میگرفت، طبیعی است که حکایتگر درصد بالاتری از شهامت اخلاقی وی میتوانست باشد. با این وجود ما در این خصوص، پیگیریهای متعددی در منابع مختلف به انجام رساندیم و براساس اسناد و شواهد و مدارک، چیزی دال بر حضور قرنی در جریان کودتای ۲۸ مرداد نداریم. به همین خاطر موضوعات مورد توجه ما به قرار ذیل میباشد:
۱- بررسی و تبیین اعطای درجه سرتیپی به شهید قرنی.
۲- کند و کاو پیرامون لیست افسران حاضر در کودتای ۲۸ مرداد.
۳- پاداشهای بعد از کودتا.
۴- اسناد باقیمانده از پرونده قرنی در سه موضوع بالا.
موضوع اعطای درجه سرتیپی
یکی از مسائلی که در مورد سرلشکر قرنی مورد ادعا واقع شد و به عنوان سند حضور وی در کودتای ۲۸مرداد قلمداد شد، موضوع ارتقای او به درجه سرتیپی بعد از کودتای ۲۸ مرداد است. بررسیهای گستردهای که در مورد افسران ارتقا یافته در بعد از کودتای ۲۸ مرداد به مدارج بالاتر رسیدهاند، نشان از آن دارد که در لیست این افسران ارتقایی در گزارشات قبل و بعد از انقلاب چه از سوی مخالفان و چه از سوی موافقان، عنوان محمدولی قرنی به عنوان افسری که ارتقا یافته، وجود ندارد. خاصه آنکه نگارنده توانست به پرونده کارگزینی نامبرده در مرکز اسناد انقلاب اسلامی دسترسی یابد. برابر اسناد موجود، سرهنگ محمدولی قرنی در تاریخ ۱۳۳۱ و در زمان حاکمیت دولت دکتر محمد مصدق از درجه سرهنگی به درجه سرتیپی ارتقا یافته است و اتفاقاً زمانی قرنی به درجه سرتیپی نائل آمده، که قدرت کامل ارتش در اختیار ملیون و به تعبیری افسران ناسیونالیست و با فرماندهی کل قوای دکتر محمد مصدق بوده است. در آن دوره، سرتیپ محمدولی قرنی به فرماندهی تیپ مستقل رشت منصوب شده و در زمان کودتای ۲۸ مرداد، فرمانده تیپ مستقل رشت بوده و در مرکز حضور نداشته است. حتی مانند افسران برخی کودتاچی مانند تیمور بختیار و عباس فرزانگان که از دیگر مناطق کشور به تهران آمدند، قرنی به تهران نیامد. برخلاف ارتقای زود هنگام افسرانی، چون سرهنگ نعمتالله نصیری، سرهنگ تیمور بختیار و سرهنگ عباس فرزانگان در همان چند روز اول کودتا، ترفیع قرنی برابر سنوات معمول ارتش از سرتیپی به سرلشکری در سال ۱۳۳۴ صورت گرفته و بعد از این تاریخ است که به ریاست اداره دوم ارتش منصوب شده است.
لیست افسران حاضر در کودتا
دکتر باقر عاقلی، روزشمار نویس معاصر که زندگینامه بسیاری از شخصیتهای عصر پهلوی را نگاشته، در جلد دوم کتاب شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تصویری از سرلشکر فضلالله زاهدی و افسران حاضر در عملیات کودتا را آورده است که در ص ۷۵۷، ج دوم میتوان آن را ملاحظه کرد. نگارنده با ملاحظه دقیق عکس فوقالذکر و نشان دادن آن به افراد نزدیک به طرفین ماجرا چه در این تصویر و چه در سایر تصاویر چهره قرنی را ندید. در ضمن باقر عاقلی در روز شمار تاریخ ایران و بسیاری از نویسندگان دیگر بدون توجه به پیامدهای اعلام دیدگاههای خود اسامی تمام افسران حاضر در کودتای ۲۸ مرداد را آوردهاند، اما در هیچکدام از آنها به نام قرنی اشاره نکردهاند. خاصه آنکه با تعصب هرچه تمامتر به اسامی ظاهراً حساسیت برانگیزی، چون طیب حاج رضایی پرداختهاند، اما کسی مدرکی دال بر حضور قرنی در کودتا ارائه نکرده است. حتی فهرست ترفیعات در این زمان با نام سرتیپ محمدولی قرنی وجود ندارد. نکته درخور توجه آن است که همه مدرک حضور قرنی در کودتا گزارشی از شهر رشت بوده که در این گزارش آمده است: در جریان تظاهرات روز ۲۵مرداد ۱۳۳۲، مردم رشت مجسمه شاه را سرنگون کرده و به گوشهای در شهر انداختند. پس از پیروزی کودتا، فرمانده تیپ مستقل رشت مردم را دعوت به آرامش کرد و دستور داد که مجسمه شاه را به پادگان شهر منتقل کنند. این حداکثر جرمی است که از مشارکت قرنی در جریان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، در مطبوعات و گزارشات آن روزها ثبت و ضبط شده است. طبیعی است چنانچه اندک دلیل دیگری در این خصوص وجود میداشت، با وجود مخالفتهای گستردهای که از سوی گروههای چپگرا ملی گرایان و فرقانیان علیه قرنی وجود داشت، به طور قطع مطرح شد. صرف بیان کلی مشارکت قرنی در کودتا اتهام مبهم و نامعلومی است که هیچ شواهدی برای آن ارائه نشده است.