اقتصاد۲۴– رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا از توقف این مذاکرات به علت “عوامل خارجی” خبر داد و گفت که متن توافق آماده و روی میز است. منظور بورل از عوامل خارجی معطوف به عامل روسی است که بعد از جنگ اوکراین خواستار مصونیت کامل از تحریمهای غرب علیه خود در روابط تجاری، نظامی و هستهای با ایران شده است. در همین حال، انریکه مورا نیز از توافق بر همه چیز میگوید، اما طرف ایرانی از لاینحل ماندن مسائلی انگشت شمار آما بنیادین خبر میدهد و سخنگوی وزارت امور خارجه توقف مذاکرات را فرصتی برای حل و فصل مسائل باقیمانده میداند.
حالا با توجه به اظهارات طرف ایرانی و هماهنگ کننده برجام، مذاکرات با دو بن بست مواجه است و این دو بن بست هم دیگر از طریق مذاکره و مباحثه در وین شکسته نمیشود. از یک هفته پیش ترویکای اروپایی لزومی برای ادامه مذاکرات ندیده و مذاکرات را ترک کردند و دو هیات ایرانی و آمریکایی هم به راه حلی برای مسائل باقی مانده نرسیدند. این مسائل به گفته منابع ایرانی، تضمینهای اقتصادی، نحوه رفع برخی تحریمها، درخواست ایران برای خارج ساختن سپاه از لیست سیاه است. آمریکا که این خواسته آخر ایران را بیپاسخ گذاشته بود، دو روز پیش جواب منفی داد و اعلام کرد که به دلیل حساسیت افکار عمومی قادر به این کار نیست و انجام را را مشروط به تغییر رفتار منطقهای سپاه کرد که ایران هم بر غیر قابل مذاکره بودن این مساله تاکید کرد. اینجا بن بست مذاکراتی اول شکل گرفته است.
اما بن بست دوم هم نتیجه درخواست روسیه برای مصونیت کامل از تحریمهای آمریکا است. در مورد بن بست نخست باید گفت که بخشی از مسائل باقیمانده تقریبا قابل حل هستند، اما حل مساله تحریم سپاه مستلزم کوتاه آمدن یکی از دو طرف است و راه حل سومی چندان قابل تصور نیست. ایران تاکید میکند که مسائل باقیمانده جزو خطوط قرمز است و از آنها کوتاه نخواهد آمد و آمریکا نیز به دلایل داخلی و خارجی تمایلی به خارج ساختن نام سپاه از لیست تروریستی خود ندارد.
حالا فرض را بر آن میگیریم که بالاخره بن بست نخست به نحوی شکسته شود و دو طرف طی مذاکراتی به واسطه میانجیگران به راه حلی برسند؛ اما بن بست ایجاد شده به وسیله روسیه به این راحتی قابل شکسته شدن نیست و به تحولات جنگ اوکراین گره خورده است. نگارنده ده روز قبل از وقوع جنگ و در حالی که هنوز وقوع یا عدم وقوع آن در هالهای از ابهام بود، طی یادداشتی با عنوان “توقف برجام در ایستگاه اوکراین” نسبت به تاثیر این بحران بر مذاکرات وین هشدار داد و با ذکر نشانههایی بیان داشتم که موضع روسیه در این مذاکرات در حال تغییر است؛ البته در در آن روزها اکثر قریب به اتفاق تحلیلگران و ناظران نافی تاثیر بحران اوکراین بر مذاکرات وین بودند و میگفتند ارتباطی میان دو قضیه وجود ندارد، اما بنده بر خلاف آن اعتقاد داشتم و گفتم که سرنوشت مذکرات وین با سرنوشت بحران اوکراین گره خورده است و امروز هم صحت این گزاره روشن شده است.
بیشتر بخوانید: مذاکرات وین چرا به اینجا رسید؟