اقتصاد۲۴-نتایج یک پژوهش مستقل درباره «نرخ بنزین» در ایران نشان میدهد که اختلاف قیمت بنزین در ایران و جهان نه تنها در سالهای اجرای انواع و اقسام طرحهای اصلاح قیمت پایین نیامده، بلکه در دهههای اخیر، فاصله قیمت بنزین در کشور با قیمت جهانی بیشتر و آثار سوء آن در اقتصاد نیز تشدید شده است. به بیان دیگر بعد از اجرای دو طرح بزرگ و پرهزینه برای از میان برداشتن یارانه بنزین و جهانیسازی قیمت در بهترین حالت بازگشت به نقطه اول رخ داده است. این پژوهش که توسط علیرضا کدیور در مجله تحلیلی دقیقه منتشر شده تلاش کرده تا به این سوال پاسخ دهد که «چرا طرحهای افزایش قیمت بنزین در دهههای اخیر شکست خوردهاند؟» در واقع یک اتفاق عجیب رخ داده است و بعد از چند دهه آزمون و خطا در قیمتگذاری و سهمیهبندی بنزین، باز هم زمزمههایی از برنامه جدید برای بنزین به عنوان یک حامل انرژی پرمصرف شده است. حال آنکه پیش از این، اصلاح قیمت بنزین تحت عناوینی، چون «هدفمندی یارانهها»، «اصلاح قیمتها»، «آزادسازی قیمتها»، «جراحی اقتصادی» و… در دستور کار قرار گرفت و حالا نویسنده میگوید که این طرحها شکست خوردهاند. چرا؟ چون «توفان تورم» اجازه تطبیق نرخ انرژی در ایران با نرخهای جهانی را نمیدهد.
بیشترین افزایش قیمت بنزین در دهههای اخیر در سال ۱۳۸۹ در طرح هدفمندی یارانهها (آزاد: ۶۰۰ درصد افزایش، سهمیهای ۳۰۰ درصد افزایش) و پس از آن در آبان ۱۳۹۸ (آزاد: ۲۰۰ درصد افزایش، سهمیهای ۱۱۴ درصد افزایش) اتفاق افتاده است. از آبان ۹۸ تاکنون نیز قیمت بنزین دست نخورده باقی مانده و حتی بحث و بررسی کارشناسی آن با واکنش تند افکار عمومی مواجه است.
نویسنده این پژوهش میگوید قیمت بنزینی که در ایران در سال ۵۷ خرید و فروش میشده با قیمت دلارِ آن روز، ۰.۱ دلار بوده است. افزایش حاصل از طرح هدفمندی یارانهها در بیشترین حالت قیمت را به ۰.۶۶ دلار برای یک لیتر بنزین آزاد و ۰.۳۸ دلار برای بنزین سهمیهبندیشده رساند. اما این نزدیک شدن به قیمت جهانی دیری نپایید. موجهای سهمگینِ افزایش قیمت ارز و تورم آن را درنوردید و به نقطه اولیه بازگرداند. قیمت بنزین ایران در حال حاضر ۰.۰۴ دلار برای بنزین آزاد و ۰.۰۲ دلار برای بنزینِ سهمیهبندی شده است.