۱۴۰۳/۱۰/۰۱ ۱۳:۳۶
پرسش:
آیا مادر بودن یک ارزش و فضیلت اخلاقی به حساب می آید؟
پاسخ
در همه ادیان الهی از مادر و شأن و جایگاه و کارکردهای تربیتی، فرهنگی و اجتماعی آن سخن به میان آمده است. در دین اسلام نیز ابعاد مختلفی از جایگاه مادری مورد بحث و بررسی قرارگرفته است. یکی مباحثی که در موضوع مادری قابلطرح است حیث اخلاقی آن است به این معنا که از ارزش اخلاقی مادری پرسیده شود. چنانکه در اینجا این بُعد مورد سؤال قرارگرفته است. پاسخ به این سؤال که مادری ارزش اخلاقی دارد یا خیر و فضیلت اخلاقی محسوب میشود یا نه از یکسو با نظر به بررسی چیستی ارزش اخلاقی و شرایط تحقق آن ممکن است و از سوی دیگر نیازمند واکاوی منابع نقلی و سخنان عالمان و اندیشمندان مسلمان در رابطه با شأن مادری است.
1. ارزش اخلاقی مادری از منظر فلسفه اخلاق
نظر به معنای مطلوبیت در ارزش، متعلق دستورات، سلیقهها، قراردادها و نیز اهداف، افعال، اشیاء و اشخاص میتوانند به ارزش متصف شوند. (1) در نتیجه ارزش اخلاقی به فعل یا صفت اخلاقی اطلاق میشود. (2) به عبارت دقیقتر مراد از ارزش اخلاقی، ارزشهای عملی، فعلی یا رفتاری است که با اختیار از انسان صادر شود یا منشأ آنیسی علیهالسلام نیز در قرآن کریم نقلشده است که فرموده است: ﴿وَبَرًّا بِوَالِدَتِی وَلَمْ یجْعَلْنِی جَبَّارًا شَقِیا﴾؛ «مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده و جبار و شقی قرار نداده است». (6)
اینکه یک پیامبر الهی از خداوند متعال توفیق نیکوکاری به مادرش را طلب میکند نشاندهنده مقام والای مادر در نزد آن حضرت است. همچنین امام سجاد علیهالسلام در باب حق مادر و عظمت و منزلت او میفرماید: «حق مادر بر تو این است که بدانی او تو را حمل نمود، آنگونه که هیچکس، دیگری را حمل نمیکند؛ و از میوه قلبش به تو داد که احدی به دیگری نمیدهد؛ تو را با جمیع اعضاء و جوارحش در آغوش گرفت و باکی نداشت از اینکه گرسنه باشد درحالیکه تو را میپوشاند و در آفتاب باشد تا تو را در سایه نماید و خواب را به خاطر تو ترک نمود و تو را از سرما و گرما محافظت نمود و تو در برابر اینهمه خدمت، کجا میتوانی شکرگزار اوباشی، مگر به کمک و یاری و توفیق پروردگار». (7) این بیانات نشاندهنده جایگاه والا و ارزشمند مادر است به همین جهت دستور به پاسداشت آن و ادای حق آن صادرشده است.