اقتصاد۲۴- نقطه اوج تراژدی کارخانه شهید قاضی توزیع سرمهای آلوده و صادرات سرم آلوده به عراق است. اسنادی به دست هممیهن رسیده که نشان میدهد محمولههای سرم آلوده به عراق صادر شده و براساس گفته یکی از اعضای سابق هیئتمدیره این کارخانه، بخشی از همین محموله در کشور هم توزیع شده است، اما سازمان غذا و دارو زمانی متوجه محموله سرمهای آلوده شده که بخشی از این سرمها استفاده شده بودند. عضو سابق هیئتمدیره کارخانه شهید قاضی که نخواست نامش فاش شود در گفتگو با هممیهن گفت: «این سرمها به دلیل وجود ذرات ریز قابل مشاهده با چشم، غیرقابل قبول بودند، اما سازمان غذا و دارو خیلی دیر این موضوع را فهمید. تزریق این سرمها میتواند به مرگ بیمار منجر شود، اما گزارشی در رابطه با مرگ به علت آلودگی سرم نداشتیم. بسیاری از اوقات افراد به دلیل بیماری به مراکز درمان مراجعه میکنند و بعد از تزریق دارو جان خود را از دست میدهند. در این شرایط همه فکر میکنند که بیماری باعث مرگ افراد شده و کسی تاثیر دارو بر مرگ را آنالیز نمیکند.» پیگیریهای هممیهن از سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت در رابطه با سرمهای آلوده کارخانه شهید قاضی، راه به جایی نبرد و مسئولان پاسخگوی تماس خبرنگار هممیهن نبودند، اما نامههایی با امضای محمد عبدهزاده، مدیرکل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو و تصویر آن در گزارش وجود دارد که آلودگی محموله سرمهای صادرشده به عراق را تایید میکند.
کارخانه سرمسازی شهید قاضی در سال ۶۹ تاسیس شد. این کارخانه یکی از زیرمجموعههای هلدینگ شستا است. سهام این کارخانه در بورس با نماد «دقاضی» معامله میشود و تحقیق از مدیران سابق کارخانه شهید قاضی نشان میدهد که سیاستهای این کارخانه از سمت شستا ابلاغ میشود. ماجرا فقط به توزیع سرم آلوده ختم نمیشود. با نگاهی به کارنامه عملکرد کارخانه شهید قاضی در ۱۰ سال گذشته متوجه میشویم که ماجرای شهید قاضی چیزی جز یک تراژدی تمامعیار برای مردم و سهامداران این کارخانه نبوده است.
کارخانه شهید قاضی اولین بار در فروردینماه سال ۱۴۰۰، یعنی در اوج بحران کرونا تعطیل شد. تعطیلی بزرگترین سرمسازی کشور در اوج کرونا دلیلی جز نوسازی کارخانه نداشت و این درحالیست که کارشناسان عقیده دارند که این نوسازی میتوانست در زمان دیگر انجام شود و کارخانه در زمان بحران میتوانست به کار خود ادامه دهد. آمار دقیقی از میزان واردات سرم در دوران تعطیلی اول کارخانه شهید قاضی در دست نیست، اما برخی کارشناسان ادعا میکنند که بیش از ۱۰ میلیون یورو در دوره تعطیلی شهید قاضی، سرم وارد کشور شده است. واردات سرم هم به موقع انجام نشد و همین موضوع به کمبود مقطعی سرم در داروخانهها و بیمارستانها منجر شد. کارخانه شهید قاضی پس از نوسازی خط تولید در دوران کرونا دوباره تولید خود را شروع کرد، اما هنوز یکسال از نوسازی خط تولید نمیگذشت که این کارخانه دوباره تعطیل شد. دستگاه تولید سرم ۳۰۵ سوئیسی که هر دو ثانیه یک سرم تولید میکرد، متوقف شد و مدیران کارخانه ادعا کردند که میخواهند روشهای جدید تولید سرم را در این کارخانه پیادهسازی کنند.
یک مدیر ارشد و عضو سابق هیئتمدیره کارخانه شهید قاضی در رابطه با دلیل تعطیلی دوم این کارخانه به هممیهن گفت: «ما در کارخانه کمبود متخصص داریم. دلیل تعطیلی کارخانه در نیمه دوم سال ۱۴۰۱ این بود که کارخانه قصد داشت مواد تشکیلدهنده بدنه سرم را از پلیاتیلن (PE) به پلی پروپیلن (PP) تبدیل کند. اگر از یک متخصص حوزه دارو بپرسید خیلی راحت به شما میگوید که فعلا امکان این کار وجود ندارد، اما مدیران کارخانه روی این پروژه سرمایهگذاری زیادی کردند و این تصمیم اشتباه تبعات زیادی برای جامعه داشت. اگر یادتان باشد کشور در پائیز سال ۱۴۰۱ با کمبود سرم مواجه شد و دلیل این کمبود، تعطیلی کارخانه شهید قاضی بود. کارخانه برای این پروژه حدود ۶ ماه تعطیل بود و در این حد فاصل حدود ۱۰ میلیون سرم به دلیل عدم تولید کارخانه به کشور وارد شد. بعد از ۶ ماه تلاش و سفر خارجی و هزینه سنگین، مدیران کارخانه خیلی ساده گفتند که این پروژه امکانپذیر نیست و کارخانه دوباره به همان حالت قبل تولید سرم را شروع کرد. دستاورد این پروژه تنها کمبود سرم و واردات مقدار زیادی سرم به کشور بود. خود من مکررا در رابطه با عدم امکان این پروژه هشدار داده بودم، اما به نظر میرسد که لابی مافیای دارو که سودش در واردات است، بسیار قدرتمند است. این پروژه حدود ۶ ماه دستگاههای سرمسازی کارخانه را خاموش کرد و زیان هنگفتی برای کشور به بار آورد.»
تحلیل محتوای واژه «کمبود سرم» در گوگل و فضای مجازی نشان میدهد که این واژه با نام کارخانه شهید قاضی عجین شده است. هر زمان که این کارخانه به دلایل مختلف تولید خود را متوقف کرده، کشور با کمبود سرم مواجه شده است. واردات سرم در دوران کرونا و نیمه اول سال ۱۴۰۱ درحالی انجام شد که خزانه ارزی دولت وضعیت مطلوبی نداشت. بازخوانی سیاستهای دولت در دو سال گذشته نشان میدهد که دولت برای تامین ارز بسیاری از کالاها با مشکل مواجه است و تخصیص ارز به بسیاری از کالاها از جمله سم و کود کشاورزی با تاخیر همراه است، اما با تعطیلی این کارخانه، دولت ناچار به واردات سرم شده است. گزارشها حاکی از آن است که کارخانه داروسازی شهید قاضی یک سال از دوسال گذشته را به دلایل نوسازی و تغییر مواد اولیه بدنه سرم تعطیل بوده است. آمار دقیقی از میزان سرمهای واردشده در این مقطع زمانی وجود ندارد، اما براساس ادعای برخی مهندسین این کارخانه، براساس نیاز کشور برآورد میشود که حدود ۱۰ میلیون سرم در تعطیلی کارخانه در دوران کرونا (نیمه اول ۱۴۰۰) وارد کشور شده است. مهرداد جمالارونقی، معاون گمرک کشور در این باره گفته بود: «از ابتدای سال ۱۴۰۱ تا ۱۷ شهریور همان سال حدود ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار یورو سرم وارد کشور شده است. برای درک میزان واردات سرم در ۶ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۱ باید بگویم که محموله واردشده معادل بار ۲۴۰ کامیون است.»