در دیدار روز سهشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۴ رهبر حکیم انقلاب اسلامی با مسئولان قوای سهگانه، نقشهای راهبردی برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار کشور ترسیم شد. این نقشه راه، شامل ۱۰محور کلیدی است، از کنترل نقدینگی و اصلاح الگوی مصرف انرژی تا رفع موانع سرمایهگذاری و گسترش روابط اقتصادی با همسایگان. این راهبردها نهتنها برای عبور از چالشهای اقتصادی فعلی ضروریاند، بلکه زمینهساز تحقق شعار سال ۱۴۰۴ یعنی «سرمایهگذاری برای تولید» نیز خواهند بود. در سلسله گزارشهای پیشرو، هر یک از این محورها بهطور جداگانه بررسی و تحلیل خواهند شد. این هفتمین گزارش، بر یکی از بنیادیترین این محورها یعنی تأمین امنیت سرمایهگذاری تمرکز دارد.
جوان آنلاین: اگر چرخ تولید بایستد، تحریمها گلوی اقتصاد را میفشارند، اما اگر به حرکت درآید، این فشارها بیاثر و حتی بیمعنا میشوند. این جمله، نه صرفاً یک شعار، بلکه عصاره واقعیتی تلخ و در عینحال راهگشا درباره مواجهه کشورمان با تحریمهاست. دشمنان این ملت، سالهاست با طراحی پیچیدهترین نظام تحریمی تلاش کردهاند ستونهای اقتصادی کشورمان را فرو بریزند، اما تجربه نشان داده است در این جنگ اقتصادی، تنها بخشی از اقتصاد که ایستاد و حتی رشد کرد، همان حوزههایی بودند که بر پایه تولید داخلی، سرمایهگذاری واقعی و تکیه بر توان بومی شکل گرفته بودند. تحریم ابزار فشار است، اما زمانی کارآمد است که نقطه اتکای اقتصاد بر واردات، خامفروشی و وابستگی باشد. وقتی زیرساخت تولید در کشور تقویت شود، دشمن عملاً اهرم فشار خود را از دست میدهد. آنگاه تحریم به جای آنکه ابزار تهدید باشد، به عاملی برای جهش و خوداتکایی تبدیل میشود. تجربه صنایع دفاعی، کشاورزی، داروسازی و دانشبنیانها گواهی روشن است بر اینکه تولید، نهتنها پادزهر تحریم است، بلکه شاهکلید استقلال اقتصادی است.
تحریمها اگرچه برای ضربه زدن به ستونهای اقتصادی کشورمان طراحی شدهاند، اما اثربخشی آنها مشروط به یک چیز است: ضعف در تولید. دشمن روی نقاط وابستگی ما تمرکز کرده است؛ از واردات کالاهای راهبردی گرفته تا مواد اولیه، تجهیزات صنعتی، قطعات و فناوری. وقتی کشور در این بخشها ضعف داشته باشد، تحریم مانند گرهای در گلوی تولید عمل میکند، اما آنجا که چرخه تولید بومیسازی شود و متکی به ظرفیت داخلی باشد، تحریم مثل خمیری در دست صنعتگر ایرانی نرم میشود. نمونه روشن این مسئله در صنایع دفاعی، داروسازی و بخشهایی از کشاورزی دیده شده است. هرجا که سرمایهگذاری بلندمدت، علممحور و بومی بوده، فشار خارجی نهتنها کاری از پیش نبرده بلکه کشور را به خودکفایی رسانده است. این یعنی «تحریمشکن واقعی» کسی است که کارخانه میسازد، نه کسی که مذاکره میکند.
سرمایهگذاری در تولید
تحریمهای تحمیلی در حالی همچنان یکی از چالشهای ساختاری اقتصاد کشورمان هستند که تمرکز بر سرمایهگذاری داخلی در بخش تولید به عنوان راهکاری پایدار و قابل اتکا مورد تأکید کارشناسان اقتصادی قرار گرفته است. امیرحسین بیاتی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با «جوان» ضمن تحلیل اثرات مخرب وابستگی به منابع خارجی تأکید میکند سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای تولیدی، علاوه بر کاهش وابستگی، ظرفیت خنثیسازی تحریمها را نیز فراهم میکند. او معتقد است دولت باید با اصلاح سیاستهای مالی، کاهش موانع اداری و حمایت هوشمندانه از بخش خصوصی، مسیر جذب سرمایههای داخلی را هموار کند. تقویت تولید داخلی و تأمین مالی شفاف و کارآمد، به اعتقاد بیاتی، راهکارهای اصلی در بازسازی قدرت اقتصادی کشور و بیاثر ساختن ابزار فشار تحریمی است؛ ابزاری که تنها در اقتصاد وابسته میتواند نقشآفرینی کند.
بهطور خاص چه رابطهای میان تحریمها و وابستگی اقتصادی میبینید؟
تحریمها بهطور مستقیم با سطح وابستگی یک کشور به منابع خارجی مرتبط هستند. اگر کشوری نتواند زیرساختهای خود را از درون تقویت کند و به تأمین نیازهای خود از خارج وابسته باشد، تحریمها به ابزاری مؤثر برای وارد کردن فشار تبدیل میشوند. این فشار نه تنها در زمینه اقتصادی، بلکه در سایر حوزهها نیز خود را نشان میدهد. در مقابل، زمانی که اقتصاد کشور متکی به ظرفیتهای داخلی باشد، تحریمها نمیتوانند بهراحتی تأثیرات خود را اعمال کنند. در واقع، تقویت تولید داخلی همانند یک سپر دفاعی است که تحریمها را بیاثر میکند.
در این راستا، سرمایهگذاری داخلی چه نقشی ایفا میکند؟