وضعیت امروز تهران را خیلیها متوجه تراکمفروشی میکنند، اما بررسی اسناد ۳ دوره «طرح جامع تهران» ثابت میکند مقصر اصلی شورایعالی شهرسازی و معماری است
جوان آنلاین: تهران در طول شش دهه گذشته سه طرح جامع شهری به خود دیده است؛ اسناد بهظاهر علمی و کارشناسی که قرار بود مسیر توسعه را منظم و کیفیت خدمات را بهبود دهند، اما هر بار که شور و شوق تدوین سند بالا گرفت، خروجیاش نه مدیریت جمعیت و تراکم، بلکه رسمیکردن فشار مضاعف بر کالبد شهر بود. شورای عالی شهرسازی و معماری بدون نگاه جدی به ظرفیت واقعی خدمات و زیستبوم شهری تهران، هر دوره با اعداد و محدودیتهای تازه آمد و رفت تا مسیر بحران را تثبیت کند.
اولین طرح جامع تهران در سال ۱۳۴۵، کار مشترک ویکتور گروئن و عبدالعزیز فرمانفرمائیان، محدودهای ۱۸هزار هکتاری را به ۴۵هزار هکتار افزایش داد. با جمعیت وقت ۶/ ۴ میلیون و تراکم ۱۴۴ نفر بر هکتار، هدف این طرح رسیدن به تراکم ۸۵ نفر بر هکتار در افق ۱۳۷۰ برای جمعیتی ۵/۵ میلیونی بود. ایده اصلی، تمرکززدایی و اسکان مازاد جمعیت در شهرهای اطراف بود. اما این رؤیا بین دو موج بزرگ جمعیتی – پیش و پس از انقلاب – فرو ریخت. توقف اجرای طرح بعد از انقلاب و رها شدن توسعه تهران به امواج مهاجرت روستایی و منطقهای، فرصت تاریخی استفاده از این توسعه متوازن را نابود کرد. اگر این مسیر ادامه پیدا میکرد، امروز تهران میتوانست شهری با تراکم انسانی قابل مدیریت، کیفیت خدمات عمومی بالاتر و حاشیهنشینی محدودتر باشد.
۱۳۷۱ – ساماندهی یا تثبیت فشار جمعیتی؟
دومین طرح جامع تهران – طرح ساماندهی – در سال ۱۳۷۱ و با چشمانداز ۱۵ ساله تصویب شد. جمعیت ۵/ ۶ میلیونی و تراکم ۱۰۴ نفر بر هکتار در آن سال ثبت شده بود. انتظار میرفت طرح، مرزهای کالبدی شهر را باز کند یا با سیاستهای واقعی تمرکززدایی، فشار جمعیتی را کاهش دهد، اما شورا بدون افزایش محدوده، سقف جمعیت افق را ۶۵/ ۷ میلیون و تراکم ۱۳۳ نفر بر هکتار تعیین کرد؛ در عمل پذیرش فشار بیشتر بر همان زمین محدود.