۱۴۰۳/۰۹/۱۴ ۰۹:۴۱
پرسش:
در آیه 55 سوره حج و آیه 8 سوره ص، افرادی که در پذیرش قرآن دچار شک هستند، به عذاب و جهنم وعده داده میشوند؛ در حالیکه در مقابلِ کسی که شک دارد، باید دلایل محکم و قوی اقامه کرد تا شکش برطرف شود، نه این که او را تهدید به عذاب و مجازات در قیامت کرد. آیا این نشان نمیدهد که قرآن از طرف خود پیامبر و متناسب با محیط عربستان است و کلام خدا نیست؟
پاسخ:
اصل فکر کردن و اندیشیدن در اسلام نه فقط آزاد، بلکه لازم و واجب است و شاید در بین کتابهای آسمانی و نوشتههای مذهبی، هیچ کتابی را نشود پیدا کرد که به اندازة قرآن، انسانها را به تفکر، تعقل و مطالعه در پدیدههای حیات، امور مادی، معنوی و انسانی، تدبر در تاریخ و امثال اینها دعوت کرده باشد.(۱) اسلام که این همه دعوت به تفکر و تدبر و حصول یقین میکند، بهطور ضمنی میفهماند که حالت اولیه بشر، جهل و شک و تردید است و با تفکر و اندیشه صحیح، باید به سر منزل یقین و اطمینان برسد.(۲) بنابراین اگر انسان در اعتقادات خود دچار وسوسه، تردید و شکوشبهه بشود، این امر به تنهایی او را سزاوار عذاب نمیکند؛ بلکه باید با چنین کسی با زبان دلیل و استدلال سخن گفت.
اما این که چرا در برخی آیات قرآن کرفته شدن قلب آنان است»(۸) که در قیامت حاصل میشود.(۹) بنابراین مشکل این گروه نبودن دلیل و استدلال نیست، چه این که جایجای قرآن کریم از دلایل توحید، معاد و دیگر معارف اعتقادی و بیاعتنایی و شک و تردید کافران و مشرکان به این دلایل، سخن به میان آمده است. قرآن کریم ریشه اصلی شک این گروه را نیندیشیدن آنها درباره آیات الهی میداند و میفرماید که وقتی معجزات و نشانههای رسالت برای آنها میآید، به جای تفکر در آنها، از آنها روی بر میگردانند.(۱۰) به همین دلیل تنها راه علاج این گروه عذاب الهی است که در روز قیامت دامنگیرشان میشود. بدیهی است که مقصود، همه کافران نیست؛ زیرا بسیاری از کافران بوده و هستند که پس از سالها کفر و ضلالت، موفق شدهاند ایمان بیاورند؛ بلکه مقصود کافران و منافقانی است که همواره درباره قرآن و آیین توحیدی در شک هستند و تا آخر عمر موفق نمیشوند ایمان بیاورند.(۱۱) افراد لجوج و فوقالعاده متعصب و کینهتوزی که هرگز ایمان نیاوردند و همواره به کارشکنیهاى خود ادامه دادند و تعصبشان به آنها اجازه مطالعه بیشتر و یافتن حقیقت را نمىداد.(۱۲)