تولید مستند نسبت به فیلمهای داستانی زیاد نیست ولی نمیشود جایگاه این فیلمها را نادیده گرفت. ما اصولاً تولید فیلم مستند برای اکران نداریم، به همین دلیل سرگشتگی در اکران فیلمهای مستند در جشنواره فیلم فجر وجود دارد. مثل خیلی چیزهای دیگر در این زمینه هم دچار کم و کاستی هستیم و متخصصان این حوزه باید برای آن برنامهریزی و فکر کنند
جوان آنلاین: جشنواره فیلم فجر در مورد فیلمهای داستانی سختگیریهای لازم را جهت انتخاب و نمایش آنها دارد ولی تکلیف جشنواره در مورد فیلمهای مستند روشن نیست. در جشنواره فیلم فجر امسال فیلمهای مستند شکلی حاشیهای داشتند و چندان مورد توجه قرار نگرفتند. این یک نقیصه بزرگ برای جشنواره به حساب میآید که هنوز نتوانسته است هویت مستقل برای بخش مستند در نظر بگیرد. همچنین اکران مستندهایی که قبلاً در جشنواره سینما حقیقت به نمایش درآمده، عامل دیگری جهت از رونق افتادن بخش مستند جشنواره فیلم فجر است. برای بررسی بهتر و دقیقتر موضوع با مهرداد زاهدیان، مستندساز و یکی از داوران این دوره بخش مستند به گفتوگو پرداختیم تا بیشتر در جریان انتخاب و داوری مستندها قرار بگیریم.
بیشتر فیلمهای مستند جشنواره فجر قبلاً در جشنواره سینما حقیقت اکران شده بودند. باتوجه به بودن جشنواره حقیقت آیا لزومی به اکران فیلمها در جشنواره فیلم فجر وجود داشت؟
بله! مشکل این است که ما فیلم مستند را برای جشنواره فجر تولید نمیکنیم. باید رویکردمان برای جشنواره فیلم فجر تولید فیلم مستند سینمایی باشد. مثال این مورد به فیلم «کلوزآپ» عباس کیارستمی برمیگردد که یک فیلم مستند داستانی است. نمونههای دیگری مثل مستند «کودتای ۵۳» داشتهایم که فیلم مستند سینمایی است و همه جای دنیا چنین فیلمهایی برای اکران وجود دارند؛ این رویکرد که مستند، چون زمانش از ۷۵ دقیقه بیشتر است و میتواند در جشنواره حضور پیدا کند، درست نیست. تولید مستند نسبت به فیلمهای داستانی زیاد نیست ولی نمیشود جایگاه این فیلمها را نادیده گرفت. ما اصولاً تولید فیلم مستند برای اکران نداریم، به همین دلیل سرگشتگی در اکران فیلمهای مستند در جشنواره فیلم فجر وجود دارد. مثل خیلی چیزهای دیگر در این زمینه هم دچار کم و کاستی هستیم و متخصصان این حوزه باید برای آن برنامهریزی و فکر کنند. وقتی بخشهای مختلف جشنواره تا جشنواره فجر بعدی تعطیل میشود و تازه چند ماه مانده به جشنواره میخواهند ببینند چه کار باید کرد، نتیجه کار همین میشود.
حضور دوباره فیلمهایی که در جشنواره سینما حقیقت دیده شدهاند، کمکی به فیلمهای مستند جشنواره فجر نمیکند. برای حل این مشکل چه راهکاری وجود دارد؟
اینکه فیلمی در جشنواره حقیقت نمایش داده میشود و بعد به جشنواره فجر میآید، نگاه غلطی است. چرا فیلمی که دو ماه قبل نمایش داده شده است، دوباره باید به یک جشنواره دیگر بیاید و مورد ارزیابی قرار بگیرد. مثل هر فستیوال و جشنواره معتبر دیگری در جهان باید اولین اکران فیلم در همان جشنواره باشد. شما اگر فیلمتان را به جشنواره کن بدهید، دیگر نمیتوانید آن را به جشنواره ونیز بدهید. شما به عنوان فیلمساز و تهیهکننده تصمیم میگیرید فیلمتان در کدام جشنواره حضور داشته باشد. فیلمساز هم باید چنین تصمیمی را بگیرد که فیلم مستندش را میخواهد به جشنواره فجر بدهد یا به جشنواره سینما حقیقت. به علاوه جشنواره فجر، جشنواره نمایش فیلم در سالن سینماست. ما در دورههایی فیلمهایی مثل «نار و نی» و فیلمهای دیگری را که جنبه هنری داشتهاند، اکران کردهایم و عرضه این قبیل فیلمها در جشنواره خاطره خوبی را در ذهن تماشاگران باقی گذاشته است. فیلمهای مستند هم میتوانند چنین جایگاهی پیدا کنند. معمولاً مستندسازان ما گوشهچشمی به نمایش تلویزیونی و سفارش ارگانها دارند، در حالی که برای آنها باید نمایش در سالن سینما اهمیت داشته باشد.
موافقید اکرانهای فیلمهای مستند جشنواره فجر هم در حاشیه قرار داشت؟
باز امسال با اکران فیلمها در خانه هنرمندان تا حدودی شأن فیلمها رعایت شد، اما این حالت جداافتادگی از جشنواره درست نیست، دستکم آن شکل تحقیرآمیز را در سالهای قبل نداشت و کسی که به سالن میآمد، میدانست میخواهد فیلم مستند تماشا کند.