فیلمسازی با نادانسته‌ها / نمایش سه مستند کوتاه محمدرضا فرزاد در خانه سینما

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی خانه سینما، مصطفی شیری، دبیر کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان مستند و مجری نشست، با اشاره به ازسرگیری برنامه نمایش آثار مستند این انجمن گفت: خوشحالم که پس از وقفه‌ای طولانی، این برنامه را با فیلم‌های قابل تأمل محمدرضا فرزاد آغاز کردیم.

او ادامه داد: فیلم‌های فرزاد در ایران کمتر دیده شده‌اند، اما در جشنواره‌های بین‌المللی با استقبال قابل توجهی روبه‌رو بوده‌اند. شاید نمایش امروز، نخستین اکران آثار متاخرِ او در ایران و در سالنی با این ابعاد و با شمایلِ استاندارد باشد.

در ادامه، محمدرضا فرزاد درباره مستند «مجموعاً» گفت: ایده این فیلم از داستانی شکل گرفت که سال‌ها پیش آن را خوانده و ترجمه کرده بودم. بعدها نیز رمانی از یک نویسنده فرانسوی خواندم که احساس کردم شخصیت آن با ذهنیت من همخوانی دارد و می‌توان آن را به فیلم تبدیل کرد.

او با اشاره به استفاده از آرشیو شخصی‌اش افزود: آرشیو خوبی از فیلم‌های خانوادگی دارم و در آثارم از آن استفاده می‌کنم. در نخستین فیلمم علاوه بر اعداد، روی رنگ‌ها نیز بسیار کار کردیم و «مجموعاً» همچنان یکی از فیلم‌هایی است که بیش از همه دوستش دارم.

در ادامه، مصطفی شیری درباره مستند «پوک» توضیح داد: این فیلم بخشی از یک پروژه مستند بلند اپیزودیک است که با همکاری بنیاد ویم وندرس و چند فیلمساز ایرانی تولید شده و اپیزود نخست آن را محمدرضا فرزاد ساخته است.

فرزاد نیز درباره این تجربه گفت: سال‌ها پیش یکی از دوستانم گفت ویم وندرس ایران را بسیار دوست دارد، اما امکان سفر به ایران را ندارد و تصمیم گرفته شرایطی فراهم کند تا چند کارگردان ایرانی فیلم بسازند. چند جلسه آنلاین با او داشتیم و در نهایت شش فیلم کوتاه ساخته شد که خوشبختانه فیلم من هم مورد توجه او قرار گرفت.

او ادامه داد: تجربه جالبی بود، چون قرار بود درباره مفهوم یک مکان فیلم بسازیم. دوست داشتم فیلم تا حد امکان بدون حضور آدم‌ها و نریشن باشد. همان‌طور که می‌دانید، انسان دریچه همذات‌پنداری مخاطب است، اما من آگاهانه این عنصر را حذف کردم.

این مستندساز همچنین با قدردانی از سام سلیمانی، فیلمبردار «پوک»، گفت: از او تشکر می‌کنم؛ هر جا که کنارم بوده برایم قوت قلب بوده است، چون به من جسارت فیلم ساختن می‌دهد.

فرزاد درباره مستند «قصه بر یاد است» نیز گفت: این فیلم را سال ۹۸ با پگاه آهنگرانی آغاز کردیم؛ همان روزهایی که کرونا تازه شیوع پیدا کرده بود. یادم هست در کافه او نشسته بودم و از شرایط همکاری با تهیه‌کننده قبلی‌ام ناراحت بودم. پگاه گفت اگر ایده تازه‌ای داری، من تهیه‌کننده‌اش می‌شوم. او مجموعه‌ای از راش‌ها را در اختیارم گذاشت، از آن‌ها خوشم آمد و ساخت فیلم را آغاز کردیم. در این مسیر تا حدی از ادبیات الهام گرفتم و در نهایت فیلم با کارگردانی مشترک من و پگاه آهنگرانی ساخته شد.

او افزود: این فیلم همان سال به چند جشنواره معتبر بین‌المللی دعوت شد، اما به دلایلی از حضور در آن‌ها انصراف دادیم. با این حال، در نهایت به عنوان فیلم اختتامیه جشنواره ایدفا به نمایش درآمد.

فرزاد با اشاره به رویکردش در فیلمسازی گفت: سعی می‌کنم در ساخت فیلم‌هایم صرفاً کارکردگرا نباشم. «پوک» را به گونه‌ای ساختم که مخاطب خودش به مفهوم آن برسد. این فیلم نمادی از زندگی در یک جامعه تمامیت‌خواه است. در روزهای کرونا وقتی از پنجره به مردم نگاه می‌کردم، احساس می‌کردم هر کدام درون مکعبی گرفتار شده‌اند. از همان‌جا ایده روایت زندگی آدم‌ها و مکعب‌ها به ذهنم رسید، بی‌آنکه از ابتدا بدانم کنار هم چه شکلی پیدا خواهد کرد. همیشه دوست داشته‌ام با نادانسته‌هایم فیلم بسازم.

او همچنین گفت: سینمای مستند ما زمانی با انگیزه‌های فرمال و ارزشمند، مانند آنچه در دهه چهل وجود داشت، پیش می‌رفت. در تاریخ سینمای ایران فیلمسازانی مانند محمدرضا اصلانی آثاری بسیار مهم خلق کرده‌اند.

در ادامه نشست، مصطفی شیری نیز گفت: در سینمای مستند ایران و فیلم‌های بلند و نیمه‌بلند آثار قابل توجهی داریم، اما در حوزه مستند کوتاه با ضعف روبه‌رو هستیم و به همین دلیل سه فیلم مستند کوتاهی که امروز دیدیم، از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارند.

فرزاد در پایان با تأکید بر اهمیت ثبت و آرشیو گفت: اگر انگیزه ثبت وجود نداشته باشد، آرشیوی هم شکل نمی‌گیرد. در بحران‌ها معمولاً دوربین‌ها به سمت ثبت تصاویر داغ و احساسی می‌روند، اما هر تصویری که امروز ثبت شود ارزشمند است.