با استفاده از فناوری هستهای در بخش کشاورزی میتوان مسیر آب را در زمین و گیاه ردیابی کرد. این صنعت کمک میکند از آب مصرف بهینه شود و با حداقل آب کشاورزی محصول بیشتری برداشت کرد
جوان آنلاین: رهبر معظم انقلاب در سخنان اخیرشان از کاربردهای صلحآمیز هستهای در صنایع مختلف اعم از کشاورزی، پزشکی، صنعت و تولید برق سخن گفتند و بر حفظ آن تأکید داشتند. یکی از حوزههایی که بیشترین بهره را از دستاوردهای هستهای برده، کشاورزی است. استفاده از تکنولوژی هستهای برای تأمین امنیت غذایی کشور و عبور از شرایط تحریم بسیار مفید است. در شرایط بروز تحریمهای امریکا و کشورهای اروپایی، رسیدن به خودکفایی در تولیدات محصولات کشاورزی از اهمیت بالایی برخوردار است. در شرایطی که کشورمان با پدیده خشکسالی و کمبود آب و فرسایش شدید خاک مواجه شده، یکی از روشهای حفظ آب و خاک استفاده از فناوریهای هستهای است. این انرژی پاک بدون آسیب رساندن به محیط زیست به ارزیابی خاک، میزان فرسایش و همچنین شیرینسازی آب کمک میکند. با استفاده از فناوری هستهای میتوان از پرت و هدررفت آب در مزرعه جلوگیری کرد و راندمان مصرف آب را بسیار افزایش داد. میتوان بررسی کرد که مناسبترین زمان مصرف آب گیاه چه زمانی است و همه اینها کمک میکند که از آب مصرف بهینه شود و با حداقل آب کشاورزی محصول بیشتری برداشت کرد.
فناوری هستهای، ابزاری لوکس یا تجملی نیست بلکه پاسخی فناورانه به بحرانهای بزرگ کشاورزی کشور است. در شرایطی که ایران با چالشهایی، چون کمآبی، کاهش بهرهوری، تغییر اقلیم، وابستگی به واردات و افت درآمد کشاورزان روبهرو است، فناوری هستهای میتواند راهگشای تحول بنیادین در اقتصاد کشاورزی باشد. بخش کشاورزی به دلیل مصرف بالای آب، انواع سموم و آفتکشها و فرسایش خاک بیشترین فساد و ضایعات را دارد. در ایران بر اساس آمارهای معتبر ۳۰ تا ۴۰درصد محصولات کشاورزی پس از برداشت از بین میرود. دلایل آن بخشی ریشه در مزرعه دارد و بخشی به بستهبندیهای نامناسب، حمل نامناسب و انبارداریهای نامناسب مربوط میشود که طبق نظر متخصصان کشاورزی، تکنولوژیهای هستهای و استفاده از پرتوافشانی میتواند جلوی این فساد و ضایعات مواد غذایی را بگیرد.
به عبارت دیگر، میزان تولید مواد غذایی در کشور سالانه حدود ۱۰۰میلیون تن است و فاصله ما با خودکفایی در محصولات کشاورزی همین ۳۰ تا ۴۰درصدی است که سالانه به واسطه ضایعات و فساد محصولات در انبارها از دست میدهیم. در صورتی که انرژی هستهای در بخش کشاورزی به صورت گسترده استفاده شود نه تنها میتوان سالانه از فساد این میزان محصولات جلوگیری کرد بلکه تولید محصولات کشاورزی هم با کاهش تعداد آفات و بیماریها بسیار افزایش خواهد یافت. حمایت از تحقیق و توسعه، آموزش کشاورزان، سرمایهگذاری هدفمند و بومیسازی دانش فنی از جمله اقدامات ضروری برای بهرهبرداری کامل از این فناوری است که متأسفانه در یک دهه گذشته، بخش کشاورزی نتوانسته استفاده چندانی از این تکنولوژی داشته باشد.
برخی تولیدکنندگان محصولات باغی میگویند که بیش از ۲۵ سال است از این فناوری استفاده میکنند و محصولاتشان را پس از برداشت به سازمان انرژی هستهای ارسال میکنند تا با پرتودهی ماندگاری محصولاتشان برای صادرات افزایش دهند.
به نظر میرسد در شرایط فعلی کشور، دولت، سازمان انرژی اتمی، وزارت جهاد کشاورزی و دانشگاهها باید در قالب یک برنامه ملی جامع توسعه فناوری هستهای در کشاورزی، مأموریت مشترکی برای تحقق امنیت غذایی و توسعه پایدار تعریف کنند.
افتتاح اولین کارخانه فرآوری از خشکبار
بر پایه «فناوری پلاسما»
آفات و حشرات همواره تأثیر زیادی در کاهش محصولات کشاورزی داشتهاند و عامل اصلی بیماری در محصولات کشاورزی در مزارع و دام به شمار میروند. مسئله زمانی حساس میشود که این بیماریها و آفات پس از مدتی روی استفاده از سموم مقاومتر میشوند و کشاورزان مجبورند میزان سموم استفاده در واحد سطح را افزایش دهند.
استفاده از سموم بیشتر، یعنی باقیماندن بیشتر سموم در میوهها و غذاها که میتواند برای انسان بسیار خطرناک باشد. راهکار این مشکل استفاده از تکنولوژی هستهای است. آبان ماه سال گذشته اولین کارخانه فرآوری از خشکبار بر پایه «فناوری پلاسما» در رفسنجان راهاندازی شد تا با حذف سموم آفلاتوکسین از محصولات کشاورزی یکی از بزرگترین مشکلات آفات در محصولات کشاورزی برطرف و با راهاندازی قریبالوقوع چهار مرکز فرآوری خشکبار و محصولات کشاورزی در استانهای گیلان، خوزستان، خراسانرضوی و اردبیل با فناوری پلاسما، کشاورزی با کمک فناوری هستهای وارد مرحله جدیدی شود.
جایگاه ایران در مسیر فناوری هستهای کشاورزی
ایران که از دهه۱۳۳۰ وارد عرصه فناوری هستهای شده است، هنوز نتوانسته بهطور کامل ظرفیتهای این فناوری را در کشاورزی عملیاتی کند. با وجود تأسیس سازمان انرژی اتمی در سال۱۳۵۲ و دستیابی به چرخه کامل سوخت هستهای پس از سال۱۳۸۰، تمرکز عمومی بر مصارف غیردولتی و اقتصادی مانند کشاورزی کمتر بوده، این در حالی است که با توجه به نقش ۲۰درصدی کشاورزی در اشتغال کشور، چنین فناوریای میتواند نقطه جهش اقتصاد ملی باشد. نقش تکنولوژی هستهای در افزایش تولید محصول در چندین سطوح قابل بررسی است، اما نقش این تکنولوژی در کاهش استفاده از کود شیمیایی بسیار مهمتر است.
بسیاری از کشاورزان دریافتهاند که اگر توزیع کود مناسبتر باشد، میزان تولید محصول آنها در واحد سطح افزایش مییابد، زیرا آنها قادر خواهند بود برای هر زمین میزان کودی را که نیاز دارد پخش کنند، گیاهان به کود حساس هستند و توزیع کم یا زیاد هر دو میتواند در تولید محصول تأثیر منفی بگذارد، بنابراین با تولید مناسب و به اندازه کود تولید کشاورزان افزایش، قیمت تمام شده آنها کاهش و سود دریافتی از تولیدشان افزایش خواهد یافت.
بهبود فرآوری محصول و کاهش ضایعات
با استفاده از پرتوافشانی هستهای میتوان چرخه بازتولید باکتریها را که اغلب عامل فساد و خرابی محصولات کشاورزی هستند از بین برد. اگر محصولات کشاورزی را پس از برداشت در معرض میزان محدودی پرتوهای هستهای قرار دهیم «دیانای»های این نوع باکتریها شکسته خواهد شد و آنها دیگر قادر به ادامه حیات نخواهند شد یا حداقل در آن تعداد جمعیتی که بتوانند باعث ایجاد بیماری شوند، نخواهند بود. فناوری هستهای در کشاورزی در حوزههای متعددی همچون بهنژادی گیاهان، کنترل آفات و افزایش ماندگاری مواد غذایی به کار گرفته میشود. یکی از پرکاربردترین روشها در این زمینه، پرتودهی مواد غذایی است که در آن از پرتوهای یونیزان برای نابودی میکروارگانیسمها و آفات استفاده میشود.
افزایش سازگاری با تغییرات آب و هوایی
استفاده از تکنولوژی هستهای امکان اصلاح ارقام و نژادهای زراعی و دامی که سازگاری زیادی با تغییرات آب و هوایی را دارند، فراهم میکند. کارشناسان میگویند برای تولیدات بهتر در آینده باید از نژادها و گونههایی استفاده کرد که بتواند در شرایط جدید تولید خوبی داشته باشد و مقاوم به تنشهای محیطی باشد. استفاده از تکنولوژی هستهای باعث اصلاح یکسری ارقام زراعی میشود که زودرس هستند، بنابراین از منابع آب و خاک کمتری استفاده میکند و به کشاورز این امکان را میدهد که کشت دیگری هم انجام دهد. به عنوان مثال، فائو گزارش میدهد که به لطف اصلاح رقم برنج زودرس در بنگلادش میزان تولید این کشور در سال ۲۰۰۴ از ۸/۲۶ میلیون تن به ۸/۳۳ میلیون تن در سال ۲۰۱۳ رسید.