۱۴۰۳/۰۵/۰۹ ۰۹:۴۱
پرسش:
چرا خداوند دستور داده که توسل کنیم و از طریق واسطهها به او نزدیک شویم و از او حاجت بخواهیم؟
پاسخ:
در نظام احسن، جهان بر اساس علت و معلول و اسباب و مسبّبات، آفریده و تدبیر میشود؛ چنانکه امام صادق علیه السلام میفرماید: «خداوند اِبا دارد از اینکه امور را جز از طریق اسباب فراهم آورد». (1) توسل نیز به معنای استفاده از اسباب مناسب برای رسیدن به حاجات مادی و معنوی است؛ به این شکل که چیزی یا کسی را در پیشگاه خداوند واسطه قرار میدهیم تا او وسیله تقرب ما به خدا گردد و حاجات مادی و معنوی ما برآورده شود. توسل معنای عامی دارد و در قرآن و روایات مصادیق متعددی برای آن ذکر شده است. مهمترین و بارزترین مصداق آن، توسل به اولیای الهی مثل پیامبر و امام است (2) و در ادامه در قالب نکاتی، به فلسفه آن میپردازیم.
نکته اول: جایگاه پیامبر و امام در نظام هستی.
پیامبر و امام بهعنوان خلیفه و جانشین خدا در زمین خلقشدهاند: «و یاد کن آنگاهکه پروردگارت، به فرشتگان گفت: من در زمین جانشینى خواهم گمارد». (3) لازمه جانشینی خدا در زمین این است که آن خلیفه و جانشین، از قدرت الهی برخوردار باشد و بتواند کارهای خدایی انجام دهد. برای نمونه قرآن کریم درباره توانایی حضرت عیسی علیه¬السلام میفرماید که ایشان به اذن الهی خلق میکرد، بیماری لاعلاج شفا میداد، مرده زنده میکرد و از امور غیبی خبر میداد. (4)
علاوه بر اینکه خداوند قدرت انجام بسیاری از امور را به جانشینان خود عطا نموده، آنان را واسطه نزول تمام فیوضات خود به بندگان نیز قرار داده است. در زیارت جامعه کبیره به نقل از امام هادی علیهالسلام آمده است: «خداوند بهواسطه شما باران را فرومیریزد و بهواسطه شماست که آسمان را از اینکه بر زمین افتد نگه میدارد و بهواسطه شما اندوه را رفع و سختى را برطرف میکند». (5)
طبق فرازی از دعای ماه رجب که از حضرت ولیعصر عجل الله تعالی فرجه نقلشده، میان خدا و جانشینان او فرقی نیست جز اینکه ایشان بندگان و مخلوق خدا هستند: «لا فَرْقَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَها اِلاّ اَنَّهُمْ عِبادُکَ وَخَلْقُکَ».(6)
بر این اساس روشن میشود که چرا خداوند ما را به توسل به پیامبر یا امام فراخوانده است. از آنجایی که آنها به اذن خداوند در جهان اثرگذارند و توسل به آنها در سعادت بشر مؤثر است، خداوند توسل به آنها را مشروع و پسندیده دانسته است.
نکته دوم: آثار تربیتی توسل
توسل به اولیای الهی، از جهات دیگر نیز سودمند است؛ یعنی غیر از اینکه انسان را به سعادت و تأمین حاجات نزدیک میسازد، آثار تربیتی دیگری نیز برای او به دنبال دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود: