۱۴۰۳/۰۸/۰۸ ۰۷:۴۳
پرسش:
فضیل عیاض چه آیهای از قرآن را شنید که روی آن تأثیر گذاشت و توبه کرد؟ ماجرایش چیست؟ مگر این آیه به چه مطلبی اشاره دارد که روی او اینقدر تأثیرگذار بود؟
پاسخ:
در طول تاریخ افراد زیادی تحت تأثیر آیات قرآن قرارگرفته و مسیر زندگی خود را تغییر دادهاند. این مسئله از زمان نزول قرآن بر رسول خدا صلیالله علیه و آله آغاز شد. برای مثال مرد عربى خدمت پیامبر صلیالله علیه و آله آمد و عرض کرد: «علِّمنى ممّا علّمک اللّه»؛ ازآنچه خدا به تو آموخته به من بیاموز.» پیامبر او را به یکى از یارانش سپرد تا آیات قرآن را به او تعلیم دهد. او سوره زلزال را به وی تعلیم داد، وقتی آیه ﴿فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّه خَیْراً یَرَه… ﴾؛ (۱) را خواند، آن مرد از جا برخاست و گفت: «همین مرا کافى است»! رسول خدا صلیالله علیه و آله فرمود: او را رها کن که او فقیه شد.(2)
توبه فضیل بن عیاض
«فضیل» که در کتب رجال، بهعنوان یکى از راویان موثق از امام صادق علیهالسلام و از زهاد معروف معرفیشده، در آغاز کار، راهزن خطرناکى بود که همه مردم از او وحشت داشتند.
روزی فضیل، دخترکى را دید و نسبت به او علاقهمند شد، این علاقه «فضیل» را وادار کرد کن آید، بیدرنگ، دنبالش خشوعى در دل مؤمن میآید. (۵) قرآن درباره افرادی که قلب مریض دارند، میفرماید: ﴿ أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآن أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها ﴾ (۶) دلشان نسبت به قرآن قفل دارد؛ یعنی اگر قلب افراد آماده آیات قرآن باشد، ﴿ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُم ﴾ (۷) وقتی نام خدا برده میشود دلشان به تبوتاب و دلهره میافتد، مگر آنکه قلب شخص دچار قساوت شده باشد. در واقع رمز تحول فضیل با شنیدن این آیه از قرآن این بود که خود را مخاطب آیه دید و قلبش با یاد خدا خاشع شد، این همان تدبر در قرآن و تذکر از آن است که انسان را به یک فرد باتقوا مبدل میسازد.
امیر مؤمنان علیهالسلام میفرماید: «متقین طوری هستند وقتى به آیهای برسند که تشویقى در آن است، با شوق و طمع بهشت به آن رویآورند و جانشان به پرواز درمیآید و گمان میبرند که نعمتهای بهشت برابر دیدگانشان قرار دارد و هرگاه به آیهای میرسند که ترس از خدا در آن باشد، گوش دل به آن میسپارند و گویا صداى بر هم خوردن شعلههای آتش، در گوششان طنینافکن است… و از خدا آزادى خود را از آتش جهنّم میطلبند». (8)