۱۴۰۳/۰۵/۳۰ ۱۰:۴۲
پرسش:
آیا شاه ایران متوجه فساد در حکومت خویش شده بود؟ اگر شده بود فهم شاه از فساد چه بود یعنی چه چیزی را مایه فساد میدانست و چه چیزهایی را مایه اصلاح؟
پاسخ:
پس از پیروزی انقلاب اسلامی درباره فساد در دوره پهلوی مطالب بسیاری بیان شده است. پرسشی که از خواندن و شنیدن این فسادها به ذهن انسان خطور میکند این است که آیا شاه ایران، یعنی محمدرضا پهلوی، از فساد در حکومت باخبر بوده است؟ اگر متوجه این فساد بوده است، فهم او از فساد چه بود و چه چیزهایی را مایه فساد و در مقابل چه چیزهایی را موجب اصلاح میدانست؟
1. شواهد متعددی وجود دارد که محمدرضا پهلوی از وجود فساد در میان مقامات دولتی، درباریان و حتی اعضای خانواده و درمجموع حکومتش با خبر بوده است. مهمترین شاهد این ادعا، خاطرات افراد نزدیک به محمدرضا پهلوی است. یکی از این افراد، حسین فردوست، رئیس دفتر ویژه اطلاعات است که از نزدیکترین دوستان و مشاوران شاه محسوب میشود.
فردوست در خاطرات خود مینویسد که در دوران تصدیاش بهعنوان رئیس «دفتر ویژه اطلاعات»، با هزاران مورد اختلاس و ارتشا در سطح مقامات عالیرتبه کشور آشنا شده است و برای نمونه به برخی از آنها اشاره میکند و میگوی و درباریان، بلکه خود محمدرضا پهلوی نیز به آنها آلوده بود و به گفته علی احمد انصاری تا آخرین لحظات عمر هم محمدرضا گرفتار فساد اخلاقی بود. (5) فساد رشوهخواری و رانتخواری دربار محمدرضا، ابعاد بسیار وحشتناکی داشت. خواهران، برادران و سایر افراد خانواده شاه، واسطه عقد قراردادهای کلان شرکتهای خارجی با دولت بودند و علاوه بر دریافت سهام این شرکتها، رشوههای فراوانی نیز بهعنوان حقالعمل دریافت میکردند.
با گسترش رویه رشوهخواری و دریافت کمیسیون در خانواده سلطنتی، درباریان و سایر نزدیکان پهلوی نیز به این شیوه متمایل شدند و بهزودی هریک از افرادی که ارتباطاتی با دربار داشت، از این راه ثروتهای هنگفتی را به چنگ آوردند. فریدون هویدا در کتاب خاطرات خود دراینباره نوشته است: «… یکبار کمیسیون تحقیق سنای آمریکا افشا کرد که در جریان یکی از معاملات با کمپانیهای آمریکایی، عده زیادی ازجمله شوهر خواهر شاه و فرمانده نیروی هوایی ایران [(ارتشبد محمد خاتمی)] بهاتفاق پسر بزرگ والاحضرت اشرف [(شهرام)] رشوه هنگفتی دریافت کردهاند و نیز در موقعی دیگر همه باخبر شدند که دریادار رمزی عطایی، فرمانده نیروی دریایی، ضمن یک معامله تسلیحاتی، حدود سه میلیون دلار رشوه گرفته است…».