۱۴۰۳/۰۱/۱۹ ۱۴:۱۹
پرسش:
شباهتها و تفاوتهای امامیه و اسماعیلیه درباره آموزه مهدویت چیست؟ آیا اسماعیلیه همچون امامیه با آموزه مهدویت موافقاند؟ آیا آنها منتظر منجی هستند و آن را مهدی مینامند؟ آیا امام غایب در منظومه فکری اسماعیلیه مطرح شده است؟
پاسخ:
مهدویت و عقیده به منجی، یکی از مسائل و موضوعاتی است که نه تنها بین فِرق اسلامی بلکه در بسیاری از ادیان آسمانی و غیر آن وجود دارد. با این حال در برخی از فروعات و اوصاف منجی اختلاف نظر وجود دارد. در این راستا فرقه اسماعیلیه که یکی از فرق شیعه است، به مهدویت و منجی اعتقاد دارد و از جهاتی با دیدگاه شیعه امامیه در این باب، مشترک و از جهاتی متفاوت است. در ادامه به تفصیل این مطلب را مورد بررسی قرار میدهیم.
نکته اول:
فرقه اسماعیلیه از همان ابتدای تأسیس تا حال حاضرعقیده به مهدویت و منجی داشته و طی ادوار مختلف و انشعابات درون فرقهای، افرادی را به عنوان موعود و منجی معرفی نمودهاند. آنچه در این باب اهمیت دارد این است که با توجه به دیدگاههای اندیشمندان اسماعیلیه، مهدویت پیوندی محکم و ناگسستنی با اصل امامت داشته و عقیده به آن، آموزهای حیاتی برای جریان اسماعیلیه بوده است؛ به طوری که این مسئله، باعث انشعابات دروافکار و عقاید اسماعیلیه داشته و محور اختلافات درون فرقهای بشمار میرود.
نکته دوم:
منظومه فکری اسماعیلیه در باب غیبت و عقیده به انتظار و ظهور مهدی، در طول حیات این مذهب، دستخوش اختلافات درون فرقهای قرار گرفته و هر کدام به سمتی روانه شدند. صحبت از این سیر تطوّر در باب غیبت، به طور مفصل امکان پذیر نیست؛ اما آنچه مسلّم است اینکه، فرقههایی که قبل از تشکیل دولت فاطمی وجود داشتند قائل به مستور بودن امامانشان بوده و برخی دیگر همچون فاطمیان قائل به ظهور و آشکار بودن امامان بودند. فرقهای از اسماعیلیان که معاصر میباشند قائل به ظهور و آشکار بودن امام بوده و معتقدند امام باید زنده باشد و اگر زنده نباشد امام نیست و اگر ظاهر نباشد، در حق پیروان خود ظلم کرده است. فرمانهای امام تا زمان حیات وی ارزشمند است و اسماعیلیان باید آن را اجرا کنند. (13) این فرقه «نزاریه قاسمیه» است که به «آغاخانیه» شهرت دارند و همه توجه خود را به امام حاضر خود معطوف داشتهاند.
در نهایت، اسماعیلیهِ امروزه اعتقادی به انتظار برای ظهور مهدی نداشته و باورهایی که در گذشته، نسبت به ظهور و علائم مهدی وجود داشته، برای همان عصر میدانند. (14)