سمپوزیوم بینالمللی «هوش مصنوعی، اخلاق و دموکراسی» به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اتریش (خانه حکمت ایرانیان، وین) با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته اروپایی، آمریکایی و ایرانی برگزار شد.
جوان آنلاین: در این سمپوزیوم مارک کوکلبرگ، فیلسوف فناوری و استاد دانشگاه وین، پروفسور دیوید جی. گانکل، استاد مطالعات ارتباطات دانشگاه ایلینوی شمالی آمریکا، دکتر امیر حر، دانشمند ارشد مؤسسه فناوری اتریش (AIT)، دکتر روحالله اسلامی، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد و دکتر رضا غلامی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و رایزن فرهنگی ایران در اتریش سخنرانان این رویداد علمی بودند.
سایه روشنهای هوش مصنوعی بر سر دموکراسی
پروفسور مارک کوکلبرگ استاد دپارتمان فلسفه دانشگاه وین و عضو پنل علمی مستقل هوش مصنوعی سازمان ملل متحد در بخش نخست ارائه خود تأکید کرد که مباحث مربوط به هوش مصنوعی باید از سطح دغدغههای اخلاقی رایج مانند حریم خصوصی، امنیت، سوگیری، آینده مشاغل و وضعیت اخلاقی موجودات غیرانسانی فراتر رود.
وی با اشاره به چالشهای ناشی از مدلهای زبانی بزرگ (LLMs)، بیان کرد: این فناوریها پرسشهای بنیادینی درباره مفهوم نویسندگی، آموزش مهارتهای تفکر و مسائل حقوقی، چون کپیرایت ایجاد کردهاند.
به گفته وی، فناوری هرگز از نظر ارزشی و سیاسی خنثی نیست. از این رو، ما نیازمند گذر از «اخلاق هوش مصنوعی» به «فلسفه سیاسی هوش مصنوعی» هستیم تا بتوانیم تأثیر این فناوریها را بر مفاهیمی، چون آزادی، برابری، عدالت و دموکراسی واکاوی کنیم.
وی نسبت به خطر اقتدارگرایی در غرب هشدار داد و گفت: مشکل اصلی تسلط رباتها نیست، بلکه تمایلات توتالیتر در افراد و ابرشرکتها (مانند پرونده شرکت پالانتیر) است؛ پدیدهای که او از آن با عنوان «تکنو-فاشیسم» یاد میکند.
این فیلسوف هشدار داد که هوش مصنوعی در حال فرسایش پایههای معرفتی و اعتماد اجتماعی دموکراسی است. الگوریتمها با ایجاد «حبابهای معرفتی»، از بین بردن مرز واقعیت و دروغ و ایجاد تقارننداشتنِ قدرت و دانش، عاملیت معرفتی (Epistemic Agency) شهروندان را تضعیف میکنند.
وی تأکید کرد که راهحلهای صرفاً فناورانه کافی نیستند. جوامع نیازمند یک «رنسانس جدید» و یک پروژه روشنگری بر پایه «اومانیسم دیجیتال» هستند که شامل تغییرات فرهنگی، آموزش بینرشتهای و پرورش فضایل سیاسی با جهتگیری به سمت خیر عمومی باشد. کوکلبرگ با وامگیری از آرای جان دیویی یادآور شد که دموکراسی فراتر از یک سیستم حکومتی، در واقع یک «سبک زندگی مبتنی بر ارتباطات و تجربههای مشترک» است.
پروفسور کوکلبرگ سخنان خود را با تأکید بر لزوم شکلگیری یک «حکمرانی جهانی» برای هوش مصنوعی به پایان برد. به عقیده وی، مسائلی، چون سرعت بالای تغییرات فناوری (مانند هوش مصنوعی زاینده و عامل)، تمرکز قدرت در بازار، تأثیر بر حقوق کودکان و سلامت روان، و تکهتکه شدن ابزارهای نظارتی، نیازمند یک هماهنگی و سیاستگذاری یکپارچه در سطح بینالمللی است.
نویسندگی در عصر هوش مصنوعی نیازمند بازاندیشی در نقش زبان است