اقتصاد۲۴- حسین فرشیدی، معاون درمان وزارت بهداشت اخیرا گفته است: «نرخ باروری در افغانستان حدود ۶، پاکستان بالای چهار، کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس تقریبا ۲، عراق ۲.۵ و ترکیه هم مثل ایران است یعنی ۱.۶. ایران در نرخ باروری در دنیا در رتبههای میانی قرار دارد.»
به گزارش فرارو، فرشیدی در ادامه افزود: «نرخ باروری در کشورهایی مثل ژاپن، کره، ایتالیا، آلمان، کشورهای اسکاندیناوی و … بسیار پایین آمده است.»
نگرانیها در خصوص کاهش نرخ باروری در کشور از مدتها پیش از سوی مسئولان مختلف مطرح و تلاش میشد راهکارهایی در این زمینه ارائه شود. قاسم قریشی، جانشین رئیس سازمان بسیج مستضعفین در این باره گفت: «طبق یک برآورد، اگر وضع فعلی ادامه پیدا کند، نرخ رشد جمعیت ایران در سال ۱۴۰۹ به صفر میرسد و در سال ۱۴۲۹ منفی میشود و در سال ۱۴۷۹ جمعیت ایران به ۴۲ میلیون نفر کاهش پیدا خواهد کرد.»
این نگرانیها در خصوص نرخ باروری و افزایش جمعیت کشور در شرایطی مطرح میشود که حدود ۲ سال از از تصویب و ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت میگذرد. با این وجود مرکز جوانی جمعیت کشور، نسبت به بخشهایی از آمار و ارقام در کشور خوشبین است. برای مثال صابر جباری مدیر دبیرخانه قرارگاه جوانی جمعیت وزارت بهداشت، با اشاره به اجرای قانون جوانی جمعیت، گفت: «بر اساس آمارها میزان موالید در گروههای سنی ۲۰ تا ۲۴ سال و ۲۵ تا ۲۹ سال در کشور افزایش یافته است در سال ۱۴۰۱ در گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ سال میزان موالید ۱۶ و ۵۴ درصد بود که این رقم در سال ۱۴۰۲ به ۱۸ و ۹۷ درصد موالید کشور افزایش یافته است.» وی همچنین با استناد به آمارهای درمان ناباروری در کشور، تاکید کرده که میزان موفقیت در درمان ناباروری به صورت میانگین در کشور ۲۸ درصد بود که اکنون با اعتبار بخشی و به روز رسانی تجهیزات مراکز دولتی درمان ناباروری به ۳۲ درصد افزایش یافته است.
با وجود این خوشبینیهای مرکز جوانی جمعیت، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: «من توجه شما را جلب میکنم به خبری که همین روز گذشته در اخبار تلویزیون شنیدم مبنی بر اینکه کره جنوبی با همه پیشرفتی که در صنعت و رشد اقتصادی داشته، الان به شدت با گرفتاری رشد جمعیت روبه رو است و آنها تصمیم گرفتند که یک وزارتخانه برای رشد جمعیت خود ایجاد کنند. امروز بسیاری از کشورهای دنیا به فکر تأسیس وزارت رشد جمعیت افتاده اند ما هم باید هر آنچه که در توان داریم در این مسیر بگذاریم که درآینده دچار این بحرانها نشویم.» اگرچه کارشناسان برخی مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را در نرخ باروری و فرزندآوری موثر میبینند، اما آرمان خالقی عضو هیأت مدیره خانه صمت پا را فراتر گذاشته و میگوید: «یکی از دلایل کسانی که موافق تعطیلی پنجشنبه و جمعه هستند افزایش نرخ جمعیت است!»
با وجود همه اینها پرسشهایی مطرح است از جمله این که علت یا علل اصلی کاهش نرخ باروری در کشور چیست و مسئولان باید برای حل این علل چه کنند؟ تقی آزاد ارمکی، جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران در گفتگو با فرارو به این پرسشها پاسخ داده است:
با بروکراسی و تاسیس وزارتخانه نمیتوان نرخ موالید را بالا بردتقی آزاد ارمکی به فرارو گفت: «فرزندآوری یک پدیده سیاسی نیست که با سیاست قابل حل باشد. برای مثال این که بگوییم سیاستهای غرب در کاهش فرزندآوری نقش دارد از اساس اشتباه است. فرزندآوری در نهایت یا در آخرین مرحله پدیدهای بیولوژیک است. فرزندآوری در وهله اول، پدیدهای اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی است. در دنیای مدرن، وقتی یک زوج ازدواج میکنند، با هدف فرزندآوری ازدواج نمیکنند. آنها ازدواج میکنند که از با هم بودن و زندگی خانوادگی لذت ببرند. انها میخواهند از معنای جدیدی از زیست اجتماعی بهرهمند شوند. حتی از بعد دنیای مدرن ایرانی اسلامی نیز همینطور است. در مرحله بعدی ازدواج با هدف سر و سامان دادن ارتباطات آدمی با ساحتهای دیگر اجتماعی انجام میشود. یعنی اگر تا دیروز دختر یا پسر تنها نمیتوانست بسیاری از مسائل را حل کند، اکنون با ازدواج برخی از مسائل را در حوزه اقتصاد، خانواده، آموزش، فرهنگ و روابط حل میکند؛ بنابراین با نوعی «هویت یابی» جدید نیز مواجهیم که البته حاوی لذت نیز میشود. با توجه به همه این ها، یکی از تولیدات خواسته یا ناخواسته ازدواج میتواند «زاد و ولد» باشد.»
وی افزود: «بنابراین باید درک کنیم که ازدواج یک پدیده طولانی و چندوجهی است که در نهایت میتواند به فرزندآوری ختم بشود یا نشود. اگر زوجی که ازدواج میکنند، تشخیص دهند با هم بودنشان سخت میشود نیز طلاق میگیرند، به همین دلیل است که در زندگیهای جدید ایرانی، نرخ طلاق بالا رفته است. علت نیز مشخص است، چون آمال و آرزویی که برای زندگی و تشکیل خانواده و لذت و رفاه و حمایت و ازدواج وجود دارد، محقق نمیشود و زوج نیز به این نتیجه میرسند که باید جدا شوند. علت این که از هر ۳ الی ۴ ازدواج، یک طلاق داریم همین است. علت طلاق ها، فاسد شدن دختران و پسران یا جامعه نیست. وقتی خانواده از مرز یا خطر طلاق عبور میکند، دورهای طولانی طول میکشد تا به مرحله بعدی یا همان فرزندآوری فکر کند. این نکته نیز مهم است که این خانواده مایلند چند فرزند داشته باشند، آیا مایلند یک فرزند داشته باشند یا دو یا چند فرزند میخواهند. همه اینها به تصوراتی بر میگردد که از خانه و خانواده و تشکیل زندگی مشترک، در کل جامعه ایرانی و جهانی ارائه میشود. در جهان مدرن خانوادهها معمولا با یک فرزند تعریف میشوند و در چنین شرایطی در خانواده ایرانی نیز شاهد همین تمایل هستیم و نمیتوانیم با زور و فشار، خانوادهها را مجبور کنیم ۲ یا چند فرزند داشته باشند.»