اقتصاد۲۴- آخرین بیلان منابع و مصار ف آب کشور برای دوره ۴۵ ساله منتهی به سال آبی ۱۳۹۰-۱۳۸۹ است. در این مقطع از کل حجم بارندگی کشور حدود ۷۲ درصد تبخیر شده که با درنظر گرفتن ورودیها به میزان ۴/۱۱۴ میلیارد مترمکعب حجم آب تجدیدپذیر کشور است. این موضوع را بازوی پژوهشی مجلس در جدیدترین گزارش خود در مورد وضعیت منابع آبی کشور اعلام کرده است. برمبنای تحلیل کارشناسان این مرکز، در سالهای اخیر حجم آب تجدیدپذیر کشور به دلیل تغییرات اقلیم و خشکسالیها، نسبت به این مقدار، کاهش چشمگیری داشته است. وابستگی به آب زیرزمینی و سطحی در کشور به ترتیب ۵۵ و ۴۵ درصد است و از کل مصارف ۳۲ درصد تحت عنوان آبهای بازگشتی به چرخه باز میگردد.
نکته مهمتر این است که درحال حاضر بین منابع و مصارف آب تعادل وجود نداشته و در دورهای که مورد بررسی قرار گرفته، سالانه ۴/۶ میلیارد متر مکعب، مصارف از منابع پیشی گرفته و این امر به کسری تجمعی بسیار قابل توجه منابع آب زیرزمینی منجر شده است. برآورد مرکز پژوهشها نشان میداد که مقدار کسری تجمعی منابع آب زیرزمینی ۱۴۳ میلیارد متر مکعب است. عددی قابل توجه که البته با توجه به تداوم خشکسالیها در این ۱۲ سال (از سال ۹۰ به بعد) قطعا بالاتر هم رفته است.
چه حوضه آبریزی بیشترین آب را دریافت میکنند؟ ۳ حوضه آبریز درجه دو بیشترین ورودی را دارند. این سه حوضه کارون بزرگ، کویر مرکزی و دریاچه نمک است. این سه حوزه آبریز به ترتیب مقادیر ۴۱ میلیارد و ۵۵۳ میلیون، ۳۰ میلیارد و ۱۴۳ میلیون و ۲۴ میلیارد و ۹۸۵ میلیون متر مکعب آب را به عنوان ورودی دریافت میکنند. البته در تحلیل مقادیر مطلق آب ورودی به مساحت حوضه آبریز نیز توجه شده است. کویر مرکزی بزرگترین حوضه آبریز درجه دو کشور بوده و حتی با وجود بارندگی نسبی کم، مقدار حجم آب ورودی افزایش مییابد.
مشابه ورود آب، بیشترین خروج آب به هر نحو نیز از ۳ حوضه آبریز درجه دو کارون بزرگ، کویر مرکزی و دریاچه نمک به ترتیب با مقادیر ۴۱ میلیاردو ۶۲۹ میلیون، ۳۱ میلیارد و ۲۴۸ میلیون و ۲۶ میلیارد و ۲۴ میلیون مترمکعب صورت میگیرد.
یکی از نکات مهمی که در تحلیل بیلان آب حوضههای آبریز درجه دو باید به آن توجه داشت این است که در همه حوضههای آبریز درجه دو مقدار کل خروج آب از کل ورود آب بیشتر است. این امر به معنای تغییرات منفی ذخایر آب در حوضه آبریز است که از ذخایر استاتیک منابع آب زیر زمینی یا ذخایر پهنههای آبی موجود درحوضه برداشت میشود. بر این مبنا بیشترین کسری در ذخیره به ترتیب در حوضههایی آبریز درجه دو دریاچه نمک، کویر مرکزی و دریاچه ارومیه با مقادیر ۱ میلیارد و ۳۹ میلیون، یک میلیارد و ۶ میلیون و ۵۹۴ میلیارد مترمکعب اتفاق افتاده است. در حوضههای آبریز دریاچه نمک و کویر مرکزی این کسری از سفرههای آب زیرزمینی تامین شده است که این موضوع بیانگر بحران منابع آب زیر زمینی موجود در استانهای مرکزی و بعضا شرقی کشور است. در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، کسری عمدتا از ذخایر سطحی سهم دریاچه ارومیه تامین شده است که این موضوع نیز نشاندهنده بحران دریاچه ارومیه است.