بانکها از گذشته تاکنون یک کار غلط انجام دادهاند که اضافه بر وظایف آنان و مخرب اقتصاد است. رهبر معظم انقلاب نیز پیش از این درباره این رفتار بانکها فرموده بودند که «بانکها غلط میکنند بنگاهداری کنند». در روزهای اخیر ماجرای بالا و پایین کشیدن دیوارنگاره میدانولیعصر که به این جمله هشداردهنده رهبری اشاره کرده بود، واکنشساز شد. خبرها حاکی است غلط اضافی دیگری نیز انجام شده که فشار برای پایین آوردن این دیوارنگاره بوده است؛ و منطقاً نیز باید همین باشد. چه کسی یا کسانی حرمت این سخن را نگاه نداشتند و بعد از این باید با بنگاهداری
بانکها چه کرد. «جوان» در گزارشی به چند و، چون این ماجرا پرداخته است
بانکها سالهاست با بنگاهداری کام مردم را تلخ کردهاند و هر روز که میگذرد به جای اصلاح رویهها به انباشت سرمایه خود میاندیشند. معالأسف در کنار بانکهای دولتی که ظاهراً فقط عنوان «دولتی» را یدک میکشند، بانکهای شبهدولتی نیز با اسم بیمسمای «خصوصی» شکل گرفتهاند و با سرمایههای مردم در حال خوشگذرانی و خندیدن به یک ملت هستند. با اندکی کنکاش میشود به خطوربط بانکهایی که عنوان «خصوصی» بودن را یدک میکشند پی برد که به نهادهای دولتی و افراد دولتی میرسند و بعضاً ره صد ساله را یکشبه میروند و حال برای راه عادی مردم سنگاندازی میکنند، البته آنقدر قدرتمند هم شدهاند که دیوارنگاره پایین میکشند و به مردم متقاضی وامهای چندرغاز، با عناوین مهمل «ریسک اعتباری» جسارت میکنند.
تقریباً همه ما حداقل یکبار برای دریافت وام راهی بانکها شدهایم، فارغ از رفتار نامناسب اکثر کارکنان بانکها، کأنه از جیب خودشان در حال پرداخت تسهیلات به مردم هستند، شاهد سختگیریهای عجیبوغریب نظام بانکی در قبال مردم نیز بودهایم. مثلاً بانک سینا برای ارائه یک فقره وام ۸۰ میلیون تومانی، شناسنامه وکارت ملی، آخرین فیش حقوقی، آخرین حکم کارگزینی، گواهی کسر از حقوق، لیست سوابق بیمه با جزئیات دستمزد، مدرک محل سکونت شامل سند خانه یا قرارداد اجاره خانه سال جاری، ارائه گواهی ثبتنام در سامانه ثنا، چک صیادی و پرینت حساب جاری متقاضی وام و ضامن طلب کرده است. جالب آنکه در پاسخ به این نکته که طبق گفته سخنگوی دولت «وامهای خرد زیر ۱۰۰میلیون نیاز به ضامن ندارد»، به این جمله بسنده میکند که ما بخش خصوصی هستیم و مشمول این اظهارات نمیشویم! البته رویهای که درباره سایر بانکها نیز صدق میکند، به اینجا ختم نمیشود، چه آنکه با عناوین ساختگی «ریسک اعتباری» مانع جدیدی در مسیر تسهیلات خرد ایجاد میکنند، چراکه وقتی بناست گواهی معرفی از محل کار متقاضی دریافت وام ارائه شود، دیگر مهملاتی همچون «ریسک اعتباری» به بهانه تأخیر در پرداخت چند قسط بانکی، محلی از اعراب ندارد.
تسهیلات برای رفقا
آزردن مردم به بهانههای واهی در حالی است که «تقریباً همه» معوقات بانکی مربوط به رفقای گرمابه و گلستان غالب گردانندگان نظام بانکی است و بخش عمدهای از این تسهیلات نیز برای بنگاهداری آنها بدون دریافت احتمالاً حتی یک برگ مدرک ارائه شده است. بنگاهداری را میتوان مجموعه اقدامات به منظور کسب سود بیشتر تلقی کرد. مثلاً دریافت وام چندهزارمیلیارد تومانی از یک بانک برای ساخت فلان مگامال مصداق چنین رویهای است که طی سالهای اخیر تشدید شده و غالب بانکها از محل سپردههای مردم به بنگاهداری و سوداگری روی آوردهاند. حتماً علتالعلل پدید آمدن چنین شرایطی، محصول کمکاری و بعضاً آلودگی نهاد نظارتی است. وهاب قلیچ، کارشناس پژوهشی یک دهه قبل در مطلبی نوشته بود: «بانکها در نبود نهادهای نظارتی، از نهادهای مالی تبدیل به بنگاههای اقتصادی شدهاند که این عملکردشان در تضاد با قانون اساسی است. مهمترین زیان این اقدام، رقابت ناعادلانه بخش خصوصی با بنگاههایی است که متعلق به شبکه بانکی هستند و از دریای بیکران نقدینگی و سرمایههای سپردهگذاران تغذیه میشوند، از این رو بانکها با سرمایه انبوهی که در اختیار دارند، میتوانند نظم رقابتپذیری هر بازاری را به هم بریزند و با ورود انحصاری خود، اجازه فعالیت به سرمایهگذاران خرد و تولیدکنندگان جزء را ندهند. به مرور زمان، سرمایهگذاران و تولیدکنندگان که توان رقابت با اینگونه مؤسسات مالی دولتی و شبهدولتی را در خود نمیبینند، به تدریج از بازار حذف میشوند و سرمایههای خود را به بازارهای کاذب، ریسکی و سفتهبازانه سوق میدهند. این حرکت یک معنا بیشتر ندارد و آن هم عمیقتر شدن رکود اقتصادی توأم با افزایش شکاف طبقاتی و گسترده شدن دایره فقر است.»
بانک برای بنگاهداری
در ادامه این موضوع صرفاً به انذار و هشدار کارشناسان و کنشگران محدود نشد بلکه رهبر حکیم انقلاب شهریورماه ۱۳۹۷ در دیدار با اعضای هیئت دولت فرمودند: «نظارت بانک مرکزی بر بانکها موجب میشود به این وضع نرسند- اگر چنانچه نظارت مستمری از اول وجود داشته باشد- وقتی هم که به این زمینه رسید، بالاخره باید با بانک برخورد شود. این همه بانک خصوصی! بانکها چرا مشکل نقدینگی پیدا میکنند؟ به خاطر اینکه شعبه زیاد میکنند، برای اینکه آسایشگاه برای افراد خودشان [درست میکنند]. این را من یک وقتی به جنابعالی هم گفتم که بنده در تهران با ماشین از یکجایی عبور میکردم، یک دیوار طولانی بود که همینطور که با ماشین رفتیم، دائم دیدیم این دیوار هست، هست، هست، من پرسیدم این مال کیست؟ چیست اینجا به این بزرگی؟ یک تشکیلات عظیمی [بود]! گفتند بله، برای بانک فلان است. خب این بانک غلط میکند که یک چنین کاری را [کرده]، میخواهد چه بکند این را، یعنی واقعاً این چیز مهمی است، پولهای مردم را میگیرند و اینجوری امکانات درست میکنند، حالا اینکه یک تشکیلاتی است که لابد برای تفریح و مانند این حرفهاست، نه، بانکها بنگاهداری میکنند. بنده همینجا در همین جلسه یک بار گفتم که جلوی بنگاهداری بانکها را بگیرید، بانک برای بنگاهداری که نیست.»
ماجرای دیوارنگاره
اواخر شهریور سال جاری جدیدترین طرح دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) با اقتباس از سخنان رهبر معظم انقلاب درباره بنگاهداری بانک رونمایی شد، اما موضوع به مذاق نظام بانکی خوش نیامد و دیوارنگاره را پایین کشیدند.
برخی خبرها حاکی است خود بانکمرکزی با این دیوارنگاره مخالف بوده و فشارهایی برای پایینکشیدن آن انجام داده است. مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب در واکنش به پایین کشیدن دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) درباره بنگاهداری بانکها، در صفحه شخصی خود در توئیتر نوشت: «جلوگیری از بنگاهداری بانک ها، مطالبه جدی رهبر معظم انقلاب است. این مطالبه، تحت تأثیر دیوارنگاره یا حذف آن قرار نمیگیرد.»