اقتصاد۲۴-بحران جهانی انرژی، امروز میتواند حتی بدتر از آنچه جهان در دهه ۱۹۷۰ تجربه کرد، باشد. آیا بحران انرژی امروز به اندازه بحرانهای قبلی جدی است، به ویژه شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰؟ این سوال در سرتاسر جهان پرسیده میشود، زیرا مصرف کنندگان، تحت تاثیر قیمتهای بالا قرار دارند، کسب و کارها نگران عرضه انرژی هستند، رهبران سیاسی و بانکهای مرکزی با تورم دست و پنجه نرم میکنند و کشورهایی که با فشارهای تراز پرداختها مواجه هستند.
بنابراین، بله، این بحران انرژی به همان اندازه جدی است. در واقع، بحران امروز به طور بالقوه بدتر است. در دهه ۱۹۷۰ فقط نفت درگیر بود، در حالی که این بحران گاز طبیعی، زغال سنگ و حتی چرخه سوخت هستهای را در بر میگیرد.
علاوه بر تحریک تورم، بحران امروز، بازاری را که قبلاً جهانی بود، به بازاری پراکنده و آسیبپذیرتر در برابر اختلالات و کاهش رشد اقتصادی تبدیل و همراه با بحران ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ در اوکراین، رقابت بین قدرتهای بزرگ جهان را بیشتر میکند.
بحران انرژی امروز با حمله روسیه به اوکراین آغاز نشد، بلکه سال گذشته بود که با خروج جهان از همهگیری کووید-۱۹، تقاضای انرژی افزایش یافت. در آن زمان بود که چین با کمبود زغال سنگ مواجه شد و قیمتها افزایش یافت. پس از آن، بازار جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) با افزایش شدید قیمتها و همچنین افزایش قیمت نفت تشدید شد.
به طور معمول، با افزایش قیمت انرژی، کشوری مانند روسیه فروش گاز طبیعی خود را به مشتری اصلی خود، اروپا، بالاتر از حداقل حجم قرارداد افزایش میداد. در عوض، به قراردادهای خود پایبند بود، حتی اگر میتوانست به میزان قابل توجهی بیشتر تولید کند. در آن زمان، به نظر میرسید که روسیه تلاش میکند قیمتها را افزایش دهد، اما در عوض، کرملین ممکن است برای جنگ نیز آماده شده باشد. از آنجایی که اروپا برای ۳۵ تا ۴۰ درصد نفت و گاز طبیعی خود به روسیه وابسته است، پوتین فرض کرد که اروپاییها به تهاجم اعتراض خواهند کرد، اما در نهایت کنار میروند.
با نگاهی به آینده، پنج عامل میتواند بحران انرژی امروز را بدتر کند. اول، پوتین با کاهش حجم قرارداد گاز طبیعی که روسیه به اروپا عرضه میکند، جبهه دومی را در درگیری باز کرده است. هدف این است که اروپاییها نتوانند به اندازه کافی برای زمستان آینده ذخیره کنند و قیمتها را بالاتر ببرند و مشکلات اقتصادی و اختلافات سیاسی ایجاد کنند. پوتین در سخنرانی خود در ژوئن در مجمع بینالمللی اقتصادی سن پترزبورگ استدلال خود را به صراحت بیان کرد: «بدتر شدن مشکلات اجتماعی و اقتصادی در اروپا»، «جوامع آنها را از هم جدا خواهد کرد» و «ناگزیر به پوپولیسم و تغییر نخبگان در اروپا منجر میشود».
کوتاه مدت؛ همانطور که میدانیم، آلمان اکنون نیاز به جیره بندی گاز را پیش بینی میکند و وزیر امور اقتصادی آن، روبرت هابک، هشدار میدهد که اگر اروپا نتواند اقتصاد ناشی از انرژی امروز را مدیریت کند، در مورد یک “سرایت به سبک لیمان” (با اشاره به بحران مالی ۲۰۰۸) هشدار میدهد.
دوم، توافق هستهای جدید یا احیا شده با ایران بعید است. بنابراین، تحریمها از این کشور برداشته نمیشود و این بدان معناست که نفت ایران به این زودیها وارد بازارهای جهانی نخواهد شد.
بیشتر بخوانید: شگفتی بردباری توان فرسا در دیپلماسی ایرانی