روایتهایی که همه تحولات ۲۸ مرداد را صرفاً محصول «دست خارجی» میدانند، همان اندازه ناقصاند که روایتهایی که نقش سازمانهای اطلاعاتی را انکار میکنند. واقعیت تاریخی آن است که عملیات آژاکس بر شکافهای سیاسی موجود در ایران استوار شد؛ شکافهایی که میان دولت، دربار، بخشی از نیروهای نظامی، برخی جریانهای سیاسی و گروههای اجتماعی وجود داشت و زمینه بهرهبرداری را برای طراحان عملیات فراهم میکرد.
<!– –>
<!– –>
<!– –>
در تاریخ روابط بینالملل، کمتر رویدادی را میتوان یافت که پس از گذشت بیش از هفت دهه، همچنان در محاسبات راهبردی دولتها، حافظه تاریخی یک ملت و ادبیات سیاسی جهان حضوری چنین پررنگ داشته باشد. کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ از این دست رخدادهاست؛ واقعهای که نه تنها مسیر تحولات سیاسی ایران را دگرگون کرد، بلکه به یکی از شناختهشدهترین نمونههای مداخله پنهان قدرتهای بزرگ در تغییر حکومت یک کشور تبدیل شد. این رویداد صرفاً پایان دولت دکتر محمد مصدق نبود؛ بلکه نقطه تلاقی منافع ژئوپلیتیکی، رقابتهای جنگ سرد، منازعات نفتی و قابلیتهای نوظهور عملیات مخفی در سیاست خارجی غرب به شمار میرفت.