ناصر ارباب/صبا، روز ملی سینما تنها فرصتی برای مرور فیلمهایی نیست که در طول دههها روی پرده رفتهاند؛ این مناسبت میتواند بهانهای برای بازخوانی نامهایی باشد که هر کدام به شکلی در شکلگیری هویت سینمای ایران نقش داشتهاند. در میان این نامها، علی حاتمی جایگاهی متفاوت دارد؛ فیلمسازی که نمیتوان کارنامهاش را تنها با تعداد فیلمها یا موفقیت تجاری آثارش سنجید. حاتمی در طول فعالیت هنری خود جهانی را ساخت که نشانههای آن از زبان و ادبیات گرفته تا معماری، موسیقی، لباس، مناسبات خانوادگی و حتی شکل رفتار آدمها قابل تشخیص بود.
او از نسلی از فیلمسازان ایرانی بود که سینما را جدیتر از یک سرگرمی دیدند و تلاش کردند زبان شخصی خود را در این هنر پیدا کنند. با این حال، ویژگی حاتمی این بود که برای رسیدن به این زبان شخصی، بیش از هر چیز به فرهنگ و گذشته ایران رجوع کرد. او به سراغ قصههای عامیانه، شخصیتهای تاریخی، خانوادههای ایرانی، هنرمندان، تهران قدیم و آدمهایی رفت که هر کدام بخشی از حافظه فرهنگی جامعه را نمایندگی میکردند.
در سینمای حاتمی، گذشته صرفاً یک دوره تاریخی نیست؛ گذشته به شکل یک حس، یک خاطره و یک فضای فرهنگی بازمیگردد. به همین دلیل است که وقتی از «حاتمی» صحبت میکنیم، تنها از چند فیلم یا مجموعه تلویزیونی حرف نمیزنیم؛ بلکه درباره نوعی از سینمای ایرانی صحبت میکنیم که جهان مخصوص خودش را دارد.