۱۴۰۳/۰۸/۱۷ ۱۱:۳۱
پرسش:
بر اساس روایات، علم بهتر است و یا عبادت؟ یعنی بیشتر اوقات خود را مشغول عبادت باشیم و یا علمآموزی؟
پاسخ:
علم و عبادت، دو رکن و گوهر گرانبها در معارف اسلامی هستند. بین علم و عبادت پیوندی مستحکم برقرار است. عبادتی آدمی را به قُرب خدا میرساند که از پشتیبانی تفقّه و بصیرت بهرهمند باشد. برخی از روایات در مقام مقایسه بین این دو برآمده و برتری علم بر عبادت را بیان داشتهاند. در برخی کتابهای حدیثی عنوانی به نام «فضل العالم على العابد» داریم. در این نوشتار به بررسی محتوایی روایات برتری عالم بر عابد پرداخته میشود.
الف) روایات فضیلت عالم بر عابد
ابتدا به برخی از روایات که بیانکننده فضیلت علم بر عبادت و یا عالم بر عابد هستند اشاره میشود.
1. فضیلت علم نزد خداوند محبوبتر از عبادت.
از پیامبر خدا صلیالله علیه و آله نقلشده: «فَضْلُ الْعِلْمِ أَحَبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ فَضْلِ الْعِبَادَهِ وَ أَفْضَلُ دِینِکُمُ الْوَرَعُ»؛ (1) فضیلت دانش نزد من، از فضیلت پرستش محبوبتر است و برترینِ آیین شما پرهیزگارى است. اما پیداست آن علمی که مردم از آن بهره برند باید توأم با عبادت باشد و علمی که منتهی به عبادت و پرستش خدا نشود، بیهوده است. علم بهمنزله درخت است و عبادت همچون میوهای از میوههای آن. کمال درخت، به میوه دادن و به ثمر نشستن است و از اینجاست که انسان باید از هر دوی این امور، بهره و نصیب داشته باشد.
2. برتری عالم بر هفتاد هزار عابد.
امام صادق علیهالسلام فرمود: «عَالِمٌ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ وَ أَلْفِ زَاهِدٍ وَ الْعَالِمُ یُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ خَیْرٌ وَ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ سَبْعِینَ أَلْفَ عَابِدٍ»؛ (2) یک نفر عالم از هزار عابد و هزار زاهد برتر است و عالمى که مردم از علمش بهره برند پاداشش از پاداش عبادت هفتاد هزار عابد بیشتر است.