۱۴۰۴/۱۰/۰۱ ۱۶:۳۴
پرسش:
گفته شده است پس از خلقت حضرت آدم، همه فرزندان او تا پایان دنیا بهصورت ذرّات ریز و پراکنده، همچون مورچگان از پشت او بیرون آمده، مورد خطاب و سؤال الهى قرار گرفتند و به قدرت الهى به ربوبیّت خدا اعتراف کردند. سپس همه به صلب و گِل آدم برگشتند تا بهتدریج و بهطور طبیعى به این جهان بیایند. آن عالم با نام «عالَم ذرّ» و آن پیمان به نام «پیمان ألَست» شناخته میشود. آیا این سخن مستند قرآنی دارد؟ کدام آیه یا آیات قرآن بر این ادعا دلالت دارد؟ آیا تفسیرها و برداشتهای متعددی از آن وجود دارد؟ ماهیت عالم ذر چیست؟ در دنیا بوده است؟ آیا مراد از ذرات، همان اسپرمها یا ژن یا روح و یا … است؟ فلسفه وجودی آن و ثمره آن پیمان چیست؟ چرا ما انسانها چیزی به یاد نداریم؟
پرسش:
پاسخ:
آیه ۱۷۲ سوره اعراف، معروف به آیه «ذَرّ»، «میثاق» و «اَلَسْت»، یکی از پربحثترین آیات قرآن است. این آیه از پیمانی الهی سخن میگوید که خداوند از نسل حضرت آدم علیهالسلام در عالمی خاص گرفته است: ﴿وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قٰالُوا بَلىٰ شَهِدْنٰا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ اَلْقِیٰامَهِ إِنّٰا کُنّٰا عَنْ هٰذٰا غٰافِلِینَ﴾؛ (1) «و [به یاد آر] هنگامی را که پروردگارت از صلب بنی آدم نسلشان را پدید آورد و آنان را [در ارتباط با پروردگاریاش] بر خودشان گواه گرفت [و فرمود:] آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: آری، گواهی دادیم. تا روز قیامت نگویید: ما از این بیخبر بودیم.»
مطابق این آیه گفتوگویی میان خداوند و انسانها صورت گرفته و در آن، ما به پروردگاری خدا اقرار کردهایم. درباره واقعی یا نمادین بودن این گفتوگو و اقرار اختلافنظر وجود دارد. گروهی معتقدند این آیه بر وجود «عالَم ذَرّ» دلالت دارد و این مکالمه و اقرار را واقعی میدانند که در عالمی پیش از خلقت انسان رخ داده است. در مقابل، گروهی دیگر وجود «عالَم ذَرّ» را انکار کرده و محتوای آیه را تمثیلی و نمادین میدانند.