کارشناس فناوری اطلاعات در گفتگو با «جوان»: استفاده از دانش نوین در مدارس به رویکردی نوین نیاز دارد
جوان آنلاین: چند سال آینده هوش مصنوعی حرف اول و آخر را در دنیا میزند. تجربه کوچکتر از آن را داشتیم. پای کامپیوترها که به میان آمد همه میدانستند و حتی بدان تأکید میکردند که دنیا به روی شاخ کامپیوترها خواهد چرخید، و عدم پیشرفت در این زمینه یعنی بیسوادی محض. حالا با چیزی بسیار متفاوتتر از کامپیوترها مواجه هستیم که بیشک آینده تمام جوامع را در دست خواهد گرفت؛ «هوش مصنوعی».
تکنولوژیهای پیشرفته مثل کامپیوترها و ابرکامپیوترها و حالا هوش مصنوعی، سلاحی به مراتب قویتر از بمبهای اتمی هستند. شاید به همین دلیل است که کشورهای پیشرفته به سرعت این تکنولوژیها را در برنامههای آموزشی خود جای میدهند و قبل از اینکه دیر شود، آن را به ابزاری برای آموزش بهتر تبدیل میکنند تا با سرعت بیشتری بتوانند از آن بهره ببرند. اما آیا در سیستم آموزشی ما هم چنین تفکری پیاده میشود؟
اقداماتی جدید، اما نامعلوم
بهتازگی علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش خبر داده که پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در خصوص هوش مصنوعی پژوهشهایی را انجام داده و حالا تصمیمگیری در خصوص زمان و نحوه ورود مطالب مربوط به هوش مصنوعی در کتب درسی با سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی است. این میتواند شوک مثبتی برای ورود هوش مصنوعی به مدارس باشد، اما کاش تنها برای شانه خالی کردن از مسئولیتها نباشد؛ اینکه تنها دو صفحه به کتب درسی مدارس اضافه کنند و بگویند خب این کار انجام شد! شبیه به تجارب تلخ پیشین؛ اینکه معلوم نشده عمده اقدامات آقایان در نظام آموزشی چه کاربردهایی داشته و بالاخره چند نفر از دانشآموزان از تصمیمات جدید بهره بردهاند.
محبی با بیان اینکه پژوهشگاه در زمینه هوش مصنوعی سه اثر تحقیقاتی را دنبال میکند، گفته: «یکی تولید سند ملی هوش مصنوعی در آموزش و پرورش است که در این سند ملی به همه سؤالات در خصوص هوش مصنوعی پاسخ داده میشود. اینکه چشمانداز چیست، چه زمانی قرار است به آن برسیم، راهبردها برای رسیدن به اهداف مدنظر و رسالت و وظیفه هر یک از دستگاهها چیست.»
او ادامه داد: «در سطحی پایینتر ما یک پروژه کلان با نام طراحی نظام تعلیم و تربیت هوشمند را با همکاری دانشگاه تربیت مدرس آغاز کردیم که نظام آموزش و پرورش هوشمند را که برخی از کشورها از آن برخوردار هستند، طراحی کنیم. با این نظام هوشمند، همه امور نظام تعلیم و تربیت از حوزه پشتیبانی تا حوزه تخصصی آموزش یا حوزه تولید محتوا و ارزشیابی به صورت کلی هوشمند خواهد شد.»
محبی با بیان اینکه نمیتوان زمان دقیق آماده شدن سند یا پروژه کلان نظام تعلیم و تربیت هوشمند را اعلام کرد، گفت: «دبیرخانه این پژوهشها به شورای عالی آموزش و پرورش رفته است و متولی این تحقیقات و بررسیها برای ورود هوش مصنوعی به مدارس دیگر شورای عالی آموزش و پرورش است و ما تنها در این خصوص به آنها کمک میکنیم.»
از حرف تا عمل
سالها قبل مسئولان امر تأکید داشتند آموزش کامپیوتر باید در مدارس انجام شود. براساس وعدههای آنها امروز باید تمامی مدارس در جایجای کشور مجهز به سیستم آموزشی کامپیوتر باشند، چرا که تمام امور مملکتی بر پایه کامپیوترها پیش میرود، اما آیا آن آموزشی که باید، در مدارس به دانشآموزان داده شد؟! حال داستان هوش مصنوعی به مراتب فراتر و گستردهتر از کامپیوترهاست، کامپیوترهایی که امروزه عضو جدانشدنی زندگی مردم هستند. اما هنوز نتوانستند آنطور که باید و شاید به سیستم آموزشی کشور راه یابند. با این نوع نگاه چطور میتوان امید داشت آموزش هوش مصنوعی در مدارس آنطور که باید انجام شود.
بحث آموزش که پیش میآید حرف از اضافه کردن یکی دو برگ در این خصوص در کتب درسی دانشآموزان نیست، آموزش یعنی یاد دادن از پایه به طور اصولی و صدالبته متداوم و کاربردی. حال سؤال این است که آقایانی که سالیان سال است به ضرورت تغییرات در کتب اشاره میکنند، اما در عمل لنگ میزنند، میتوانند پروژه هوش مصنوعی را به کتابهای درسی دانشآموزان تزریق کنند.
هوش مصنوعی حتی میتواند مشکل اساسی کتب درسی را از پایه و اساس حل کند. آموزش این تکنولوژی مهم که طی چند سال آینده بدون هیچ شک و تردیدی دنیا را در دست خواهد گرفت بهترین بهانه برای ایجاد تغییراتی است که طی سالهای گذشته وعده آن بارها و بارها داده شده است.
میتوان با تکیه بر تجربه، ناامیدانه به این بحث نگریست، اما در عین حال میتوان امیدوار بود اهمیت توجه به هوش مصنوعی و آموزش آن، مسئولان امر را به ایجاد تغییرات اساسی در آموزش دانشآموزان متقاعد کند، چرا که عقب ماندن در این حوزه میتواند کشور را سالها عقب بیندازد.