علی رهبر؛ رئیس هیات مدیره موسسه بازار پول و ارز
در اقتصاد، همیشه مهم نیست فقط چه مقدار پول وارد سیستم میشود؛ مهمتر آن است که این پول در شبکه بانکی چند بار میچرخد، چند بار به سپرده و تسهیلات تبدیل میشود و در نهایت چه حجمی از نقدینگی را میسازد. همین رابطه، در قالب شاخصی به نام «ضریب فزاینده نقدینگی» دیده میشود؛ نسبتی که نشان میدهد هر واحد پایه پولی، در پایان مسیر، چند واحد نقدینگی در اقتصاد ایجاد کرده است. بررسی دادههای بانک مرکزی از سال ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد ضریب فزاینده نقدینگی در ایران از حدود ۲.۷۵ در سال ۱۳۵۲ به ۷.۰۹۵ در پایان ۱۴۰۴ رسیده است. به بیان ساده، پولی که در ابتدای دوره کمتر از سه برابر میشد، امروز در شبکه بانکی ظرفیتی بیش از هفت برابر پیدا کرده است. این تغییر نشانهای از بزرگتر شدن نقش بانکها در خلق پول، پیچیدهتر شدن سیاست پولی و حساستر شدن رابطه میان پایه پولی، نقدینگی و تورم است. بر اساس آمار پایان ۱۴۰۴، نقدینگی به ۱۵۵۸۱۲.۲ هزار میلیارد ریال، پایه پولی به ۲۱۹۵۹.۳ هزار میلیارد ریال و ضریب فزاینده نقدینگی به ۷.۰۹۵ رسیده است.