برخلاف تصورات رایج در جامعه که سالها سن باروری زنان را به بازه ۱۸ تا ۳۵سال محدود میدانست و بارداری پس از ۳۵سالگی را با پیامدهای قطعی برای مادر و جنین همراه میپنداشت، شواهد علمی معتبر چنین محدودیتی را تأیید نمیکند
جوان آنلاین: مادری اگرچه یکی از نابترین احساساتی است که یک زن میتواند تجربه کند، اما برخی باورهای نادرست و حتی برخی از ادعاهای به ظاهر علمی میتواند مانعی جدی بر سر راه مادرشدن ایجاد کند. یکی از مهمترین این موانع هم مسئله نقش و تأثیر سن و سال در مادر شدن است. حالا این موضوع را اگر در کنار دیگر چالشهای اجتماعی و افزایش سن ازدواج و موضوعات و حاشیههای پیرامونی آن بگذارید، سن مناسب باروری خودش میتواند به چالشی جدی و مانعی بر سر راه مادر شدن و حتی ازدواج تبدیل شود! چراکه بر اساس برخی از منابع و اطلاعات پزشکی سن مناسب باروری ۱۸ تا ۳۵ سال است و بارداریهای بالاتر از ۳۵ سالگی میتواند خطرناک باشد، این در حالی است که در برخی دیگر از منابع علمی چنین محدودیتهایی وجود ندارد و در موارد تجربی هم تجربه مادری حتی در سنین بالای ۵۰ سال ثبت شده است که نشان میدهد ماجرای خطرناک بودن بارداریهای بالای ۳۵ سال هم از جمله تلههایی است که بر سر راه افزایش جمعیت و ازدواج وجود دارد!
مگر میشود زن باشید و درباره سن مناسب بارداری در زنان نشنیده باشید؟! تقریباً همه ما این را شنیدهایم که ۱۸ تا ۳۵ سالگی سن مناسب بارداری است و بارداری در سنین زیر ۱۸ سال و بالای ۳۵ سال میتواند خطرناک باشد، اما این ماجرا چقدر با دادههای علمی تطابق دارد و تجربه دیگر کشورها در این باره چیست؟
فقدان شواهد علمی برای تأکید بر بازه ۱۸ تا ۳۵ سال بارداری
چند سال پیش بود که آماری از رشد ۱۲درصدی فرزندآوری در زنان ۵۰ تا ۵۴ ساله منتشر شد و جامعه را در شوک فرو برد؛ شوک اینکه مگر زنان در سنین بالای ۳۵ سال هم میتوانند مادر شوند، چه رسد به اینکه بالای ۵۰ سالهها هم بتوانند مادر شوند!
این آمار در همان زمان توانست تفکر غالب درباره سن مناسب فرزندآوری را به چالش بکشد. هر چند خبرهایی از این دست خیلی هم قرار نیست روی خروجی رسانهها بماند و جامعه را امیدوار کند، اما آیا واقعاً زنان بالای ۳۵ سال نباید مادر شوند؟
زهرا موحدنیا، متخصص پزشکی اجتماعی در رابطه با سن بارداری زنان میگوید: «برخلاف تصورات رایج در جامعه که سالها سن باروری زنان را به بازه ۱۸ تا ۳۵سال محدود میدانست و بارداری پس از ۳۵سالگی را با پیامدهای قطعی برای مادر و جنین همراه میپنداشت، شواهد علمی معتبر چنین محدودیتی را تأیید نمیکنند.»
بنا بر توضیحات وی بررسی منابع تخصصی و فوقتخصصی زنان و زایمان، مقالات روز و رفرنسهای معتبر پزشکی نشان میدهد علم پزشکی سن مشخصی را به عنوان سقف بارداری تعیین نکرده است بلکه بازه سنی باروری زنان عموماً بین ۱۵ تا ۴۹سال و در برخی منابع حتی از ۱۰ تا ۵۴سال ذکر شده است. این دادهها نشان میدهد حق مادری بهعنوان یک انتخاب، برای زنان به رسمیت شناخته میشود و وظیفه نظام سلامت، حمایت از این حق و فراهمسازی شرایط ایمن برای بارداری است.
تعیینکنندگی توانایی فیزیولوژیک
به گفته موحدنیا تا زمانی که یک زن از نظر فیزیولوژیک توانایی باروری دارد، میتواند باردار شود و علم پزشکی منعی برای این موضوع قائل نیست، هرچند با افزایش سن، احتمال بروز برخی عوارض مانند فشار خون بارداری یا دیابت بارداری افزایش مییابد، اما این موارد قابل مدیریت هستند.
رعایت سبک زندگی سالم، ورزش منظم، پرهیز از کمتحرکی و تغذیه مناسب میتواند نقش مؤثری در کنترل این خطرات داشته باشد، همچنین برخی تدابیر طب ایرانی با تمرکز بر پاکسازی بدن و تقویت باروری، میتوانند به تجربه یک بارداری سالم کمک کنند؛ موضوعی که در عمل نیز نمونههای موفق آن مشاهده میشود. این متخصص پزشکی اجتماعی تأکید میکند: «در سالهای اخیر، تجربههای متعددی از بارداری سالم در سنین ۴۵ تا ۵۰سالگی گزارش شده است و از نظر آماری و علمی، تفاوت معناداری در میزان هوش، موفقیت یا ویژگیهای اجتماعی فرزندان متولدشده از مادران جوانتر یا مسنتر وجود ندارد. این ویژگیها بیشتر به شرایط تربیتی و محیط رشد کودک پس از تولد وابسته است، نه صرفاً سن مادر.» به گفته وی، علم پزشکی همچنین به فواید بارداری در سنین مختلف اشاره دارد و تجربه اولین بارداری در سنین پایینتر میتواند با فوایدی مانند کاهش احتمال بروز فیبروم رحم همراه باشد. در سنین بالاتر نیز بارداری و شیردهی اثرات محافظتی قابل توجهی بر سلامت زنان دارند.
موحدنیا تأکید میکند: «هر دوره بارداری و هر دوره شیردهی با شیر مادر، بهطور جداگانه اثر محافظتی (پروتکتیو) در برابر سرطانهای زنان از جمله سرطان تخمدان، سرطان رحم و سرطان پستان دارد. این موضوع بهویژه در کشورهایی مانند ایران که شیوع سرطان پستان بالاست، اهمیت بیشتری پیدا میکند. نکته قابل توجه آن است که این اثر محافظتی با گذر زمان باقی میماند و هرچه آخرین بارداری در سن بالاتری رخ دهد، این اثر محافظتی مدت بیشتری با بدن مادر همراه خواهد بود.»
به گفته وی، سلولهای بنیادی جنین از طریق جفت وارد بدن مادر و در اندامهایی مانند قلب، کبد و کلیه مستقر میشوند. این پدیده که در حوزه جوانسازی و بازسازی سلولی نیز مورد توجه قرار گرفته است، میتواند آثار مثبتی برای سلامت مادر در بلندمدت داشته باشد.
علم پزشکی محدودیت سنی قطعی برای بارداری قائل نیست
موحدنیا درباره عوارض احتمالی زایمان برای مادران هم تصریح میکند: «برخی نگرانیها درباره پیامدهای بارداری مانند ریزش مو یا پوکی استخوان نیز از منظر علمی پاسخ داده شدهاند. ریزش مو پس از زایمان یک پدیده فیزیولوژیک و موقتی است که نهتنها پس از بارداری، بلکه بعد از بیماریهای شدید یا جراحیهای سنگین نیز رخ میدهد و جای نگرانی ندارد. در مقابل، بسیاری از زنان در دوران بارداری افزایش تراکم و پرپشتی مو را تجربه میکنند.»
به گفته وی، بارداری و شیردهی در صورت دریافت کافی کلسیم از طریق تغذیه یا مکملها میتواند به افزایش جذب کلسیم و در نهایت استحکام بیشتر استخوانها منجر شود. همانگونه که فشار کنترلشده بر استخوانها در ورزشکاران باعث تقویت ساختار استخوانی میشود، بدن مادر نیز پس از پایان دوره شیردهی میتواند با استخوانهایی محکمتر مواجه باشد.
موحدنیا تأکید میکند: «علم پزشکی نهتنها محدودیت سنی قطعی برای بارداری قائل نیست، بلکه با ارائه شواهد علمی، بر حق انتخاب مادری و حمایت نظام سلامت از زنان در تمامی سنین باروری تأکید دارد.»