حداد عادل: شهید مطهری در مقابل تفسیرهای مادی از حافظ، به ویژه تفسیرهای احمد شاملو، که در آن حافظ را منکر قیامت معرفی میکرد، ایستادگی کرد
جوان آنلاین: شهید مطهری با شجاعت به تبیین تفکرات حافظ پرداخت و مقالاتی را در این زمینه منتشر کرد. او در مقابل تفسیرهای مادی از حافظ، به ویژه تفسیرهای احمد شاملو، که در آن حافظ را منکر قیامت معرفی میکرد، ایستادگی کرد.
بیست و یکمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» به بررسی کتاب «مکتب حافظ» اثر منوچهر مرتضوی و تحلیل تأثیرات آن بر ادبیات و فرهنگ جامعه اختصاص یافت.
در این نشست که با حضور غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نصرالله امامی پژوهشگر و حافظ پژوه در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد، به تحلیل عمیق ابعاد فکری و فرهنگی آثار حافظ و تأثیرات او بر ادبیات دوران خود پرداخته شد.
مسعود میرزایی رئیس اندیشگاه فرهنگی سازمان و دبیر نشست، توضیحاتی درباره نقش دکتر منوچهر مرتضوی در بسط فرهنگ ادبی و همچنین اهمیت حافظپژوهی و آثار ایشان ارائه کرد و گفت: تربیت دانشجویان پژوهشگر و انتشار مداوم مجله پژوهشی دانشکده ادبیات تبریز، از جمله فعالیتهای فرهنگی ماندگار دکتر مرتضوی است. او با تألیفات و ترجمههای خود، به ویژه کتاب «مکتب حافظ»، نه تنها به شناخت عمیقتری از شعر حافظ کمک کرده، بلکه دریچهای نوین به روی دوستداران و پژوهشگران این حوزه گشوده است. این کتاب که هنوز به عنوان مرجع اصلی در شناخت حافظ مورد استناد قرار میگیرد، نشاندهنده تسلط و دقت نظر ایشان در تحلیل شعر و فلسفه حافظ است.
حافظ شناسی در دوران معاصر به دو بخش تقسیم میشود
حداد عادل، رئیس فرهنگستان و ادبیات فارسی سپس به سیر تحول حافظشناسی در دوران معاصر پرداخت و آن را به دو دوره قبل و بعد از انقلاب اسلامی تقسیم کرد. وی گفت: من به عنوان کسی که بیش از هفتاد سال حافظ خواندهام، معتقدم که حافظشناسی در دوران معاصر را میتوان به دو بخش تقسیم کرد. قبل از انقلاب اسلامی، کارهای سودمندی در زمینه تصحیح دیوان حافظ به شیوه انتقادی و دانشگاهی انجام شد. آثار مرحوم قزوینی و دکتر قاسم غنی به عنوان دو کار علمی و معتبر در این زمینه باقی مانده است. بهویژه قزوینی، با دقت بینظیرش در تصحیح دیوان، شخصیت برجستهای در این حوزه محسوب میشود.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ادامه داد: در آن دوران، فضای فکری تحت تأثیر مکاتب سرمایهداری و مارکسیسم قرار داشت و بیشتر کتابها و مقالات درباره حافظ، تحت تأثیر این فضاسازی بودند. به عنوان مثال، کتاب «حافظ تشریح» که توسط عبدالحسین هژیر، نخستوزیر وقت، در سال ۱۳۰۸ نوشته شده، نمادی از این تأثیرات است. این اثر، مخالفتهای روشنفکری با دین و معنویت را به خوبی نشان میدهد.
مطهری در مقابل تفسیرهای مادی از حافظ ایستاد
حداد عادل به نقش شهید مطهری در دفاع از جنبههای معنوی حافظ در دهه ۵۰ اشاره کرد و گفت: شهید مطهری با شجاعت به تبیین تفکرات حافظ پرداخت و مقالاتی را در این زمینه منتشر کرد. او در مقابل تفسیرهای مادی از حافظ، به ویژه تفسیرهای احمد شاملو، که در آن حافظ را منکر قیامت معرفی میکرد، ایستادگی کرد.
وی همچنین به گسترش حافظشناسی بعد از انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: پس از انقلاب، تصحیحهای جدیدی از دیوان حافظ به چاپ رسید و اصطلاح «حافظپژوهی» به طور جدی مطرح شد. اوج این جریان در کنگره بزرگداشت حافظ بود که حدوداً در سال ۱۳۶۷ برگزار شد و با استقبال گستردهای از سوی علاقهمندان به ادبیات مواجه گردید.
«مکتب حافظ» دست کمی از کتابهای تراز اول جهان ندارد
غلامعلی حداد عادل، در ادامه سخنرانی خود به بررسی شخصیت علمی و ادبی دکتر منوچهر مرتضوی پرداخت و گفت: وقتی صحبت از بزرگان ادب معاصر میشود، چند نام در ذهن ما خطور میکند که اینها عمدتاً بنیانگذاران دانشکده ادبیات دانشگاه تهران هستند. افرادی که آمدند ادبیات را نظم آموزشی دانشگاهی دادند، زیرا تا چند صد سال پیش، کسی ادبیات را به شیوه امروزی درس نمیداد. در واقع، این بزرگانی که نام بردم، ستونهای اصلی دانشکده ادبیات بودند که در ۱۳۱۳ با تأسیس دانشگاه تهران، پایهگذاری کردند.
وی در ادامه به نسل دوم بزرگان ادب اشاره کرد و افزود: نسل بعدی که شامل افرادی، چون صفا، معین و خانلری بودند، تحت آموزش این بزرگان تربیت شدند و دوران درخشان دانشکده ادبیات، زمانی بود که این دو نسل در کنار هم فعالیت میکردند. منوچهر مرتضوی، از شمار استادان درجه اول نسل دومی است که به دست نسل اول تربیت شده و از نظر عمق دانش و درک ادبی، هیچ کمتر از آن بزرگان نیست. اگر مرتضوی در تهران بود، شهرتی کمتر از خانلری یا معین پیدا نمیکرد، اما به دلیل دوری از مرکز، کمتر شناخته شده است.
حداد عادل به اهمیت دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز در پرورش ادبیاتپژوهان اشاره کرد و گفت: بعد از واقعه پیشهوری، دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز به یک نهاد نیرومند در ادبیات فارسی تبدیل شد و مرتضوی یکی از این بزرگان است که در آن زمان در تبریز فعالیت میکرد. آثار علمی او در زمینه حافظپژوهی بسیار ارزشمند است و کسانی که با کتابهای عالمانه فرنگی آشنا هستند، به وضوح میبینند که کتاب «مکتب حافظ» او هیچ دست کمی از کتابهای تراز اول جهانی ندارد.