بهتازگی دادستان عمومی و انقلاب تهران از تشکیل ۵۹ پرونده قضایی برای مدیران شرکتهای تراستی متخلف خبر داد؛ پروندههایی که به گفته علی صالحی، در چارچوب پیگیریهای کمیته مبارزه با فساد اقتصادی در حوزه ارز و دادسرای تهران دنبال میشود. اما مفهوم شرکت تراستی چیست و در اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
شرکت تراستی (Trust Company) به زبان ساده، شرکتی است که دارایی، پول، املاک، سهام، اسناد یا منافع یک فرد یا مجموعه را به نمایندگی از او مدیریت، نگهداری یا اداره میکند. این شرکت در اصل نقش «امین» را برعهده دارد؛ به این معنی که باید دارایی را نه برای سود شخصی خود، بلکه مطابق قرارداد و به نفع صاحبان واقعی یا ذینفعان آن مدیریت کند.
بنابراین شرکت تراستی را میتوان نوعی «مدیر امین دارایی» دانست؛ نهادی که مالک واقعی دارایی نیست، اما اختیار اداره یا نگهداری آن را بر اساس قرارداد دارد.
در یک ساختار ساده تراستی، معمولاً سه طرف اصلی وجود دارد.
در چنین شرایطی، چون مسیرهای رسمی بانکی و تجاری محدود میشود، برخی معاملات از طریق شرکتهای واسطه در کشورهای ثالث انجام میگیرد. این شرکتها ممکن است به نام خودشان حساب بانکی باز کنند، قرارداد ببندند یا پول حاصل از معامله را دریافت کنند، در حالی که ذینفع واقعی فرد یا نهادی دیگر است.
شرکت تراستی و شرکت صوری یکسان نیستند، اما گاهی در عمل با هم اشتباه گرفته میشوند.
شرکت تراستی، در شکل قانونی و سالم خود، برای نگهداری یا مدیریت دارایی دیگران ایجاد میشود و باید نقش امین را ایفا کند.
اما شرکت صوری معمولاً شرکتی است که فعالیت واقعی ندارد یا برای پنهان کردن مالکیت، مسیر پول یا هویت ذینفعان استفاده میشود.
مشکل زمانی ایجاد میشود که یک شرکت صوری با عنوان تراستی فعالیت کند. در این حالت، ظاهر ماجرا ممکن است شبیه یک ساختار حقوقی باشد، اما هدف اصلی میتواند پنهانکاری، فرار از مسئولیت یا دور کردن دارایی از مسیر شفاف باشد.