۱۴۰۳/۰۷/۱۸ ۱۰:۳۵
پرسش:
در قرآن اختلاف است یا نیست؟ قرآن از یک طرف به خود میبالد و میگوید: اگر من از سوی غیر خدا بودم در من اختلاف بود، اما نیست؛ اما همین قرآن در آیه دیگری گفته است که برخی از آیاتش با آیات دیگری نسخ شده است. با توجه به لزوم اختلاف بین ناسخ و منسوخ این یعنی در قرآن اختلاف است. بالاخره در قرآن اختلاف است یا نیست؟
پاسخ:
آیا به قرآن نمیاندیشند؟ چنانچه از سوی غیر خدا بود، همانا در آن اختلاف بسیاری مییافتند. (1)
هر آیهای را که نسخ کنیم یا به تأخیر اندازیم، بهتر از آن یا مانندش را میآوریم. (2)
بنابراین:
قضیه 1: در قرآن اختلاف نیست؛
قضیه 2: در قرآن اختلاف است.
فرض کنید مادری به فرزندش که گلودرد دارد بگوید: آب یخ نخور و همین مادر چند روز بعد به همین فرزندش که این بار دچار گرمازدگی شده، بگوید: آب یخ بخور. آیا این مادر دچار تناقضگویی شده است؟
خیر؛ زیرا چون شرایط فرزندش تغییر کرده، طبیعتاً حکم آب یخ نیز تغییر میکند. زمانی که آب یخ برای او زیان داشت، مادر از آن نهی کرد و زمانی که برای او مفید بود، به آن امر کرد. بله اگر بدون تغییر شرایط شاهد دو حکم مختلف باشیم، این تناقض است. مثلاً مادر به هملم قرار است فقط دو ماه در کلاس حاضر شود، موضوع موقتی بودن را به دانشآموزان نمیگوید؛ چراکه اگر دانشآموزان متوجه شوند که این معلم موقتی است، او را جدی نمیگیرند و به حرف او گوش نمیدهند. بعد از دو ماه به دانش آموزان اعلام میشود که معلم جدیدی آمده و معلم قبلی رفته است. دانشآموزان در بدو امر گمان میکنند که مدیر مدرسه نظرش را تغییر داده است اما بعد از اینکه از ماجرا مطلع میشوند، به واقعیت پی میبرند. ر.ک: خوئی، سید ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، قم، موسسه احیاء آثار الخوئی، چاپ اول، 1430 ق، بخش النسخ فی القرآن.
4. جصاص، احمد بن على، احکام القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1405 ق، ج3، ص 182؛ طوسى، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، بیتا، ج3، ص 271؛ سیوطى، عبدالرحمن، الإتقان فى علوم القرآن، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم، 1421 ق، ج2، ص 14.