۱۴۰۳/۰۹/۲۸ ۱۳:۱۳
پرسش:
در آیه 74 بقره میگوید از سنگ آب جاری میشود! حتی میگوید رودها جاری میشود! و یا اینکه بعضی سنگها از ترس خدا پایین میافتند! اینها چطور با علم سازگار است؟! افتادن سنگ به دلیل جاذبه زمین است. چه سنگهایی بدون جاذبه میافتند؟ فرقشان با بقیه سنگها چیست؟ نیروی جاذبه این وسط چه میشود؟!
پاسخ:
مسأله اعجاز و معجزه، ازجمله مسائلی است که آیات بسیاری از قرآن به آن پرداخته و به معجزات پیامبران تصریح کرده است، ازجمله بیرون آمدن ناقه از دل کوه، تبدیلشدن عصا به اژدها، قرار گرفتن کوه طور بالای سر بنیاسرائیل(۱) تکلم در گهواره، جان دادن به مجسمه.(۲) برخی معتقدند که اینها با علم سازگار نیست، زیرا هیچ حادثهای در جهان بدون علت نیست؛ بنابراین اینکه ناگهان درخت خشکیدهای بدون هیچ عامل طبیعی سبز و بارور شود یا نوزاد چند ساعتهای سخن بگوید، نقض قانون علیت و وقوع آن غیرممکن است؛ که در ادامه به این موضوع پرداخته خواهد شد.
قانون علت و معلول
قبل از هر چیز باید توجه داشت که قانون علت و معلول، قانونی عقلی و ضروری است که نقض آن ممتنع است و اگر وجود معلولی بدون علت ممکن و محتمل باشد، موجودی که وجود، عیباشد یا یک عامل طبیعى ناشناخته و درهرصورت کسى که توانسته آن نظم عادى علت و معلول طبیعى را بر هم بزند و آن حادثه را پدید آورد یک فرد عادى و معمولى نیست؛ زیرا فرض بر این است که این کار (معجزه) از هیچ بشرى، حتى نوابغ جهان، ساخته نیست و چنین کسى حتماً با مبدائی مافوق جهانِ طبیعت رابطه دارد.
بدیهى است مبدائی که این نظم فعلى را در میان علت و معلولهای جهانِ طبیعت به وجود آورده و آن را به عالیترین وجهى اداره میکند، محکوم و گرفتار این علل نیست؛ بلکه حاکم و مسلّط بر آنها است و تغییر موقتى و استثنایى آن براى او هیچ اشکالى ندارد. همانطور که اگر از روز نخست آن را طور دیگرى قرار میداد مانعى نداشت؛ بنابراین معجزه یک تغییر استثنایى در نظام عادى و معمولى علل طبیعى با استفاده از علل ناشناخته و مرموزى است که علوم طبیعى نتوانسته پرده از روى آن بردارد، نه استثناء از اصل قانون علّیت(۵) و هرگز معجزه، محال عقلی را ممکن نمیکند، بلکه محال عادی را بر اساس خرق عادت، محقق میسازد.(۶)