اقتصاد ۲۴-پس از چهار دور مذاکره در بغداد در سال ۲۰۲۱ میلادی، به نظر میرسید که گفتگو میان تهران و ریاض در خصوص عادی سازی روابط به بن بست رسیده است. بعد از ماه اکتبر، کمترین دیدار جدیدی برگزار نشد و مقامات دو کشور همچنان یک شعار را تکرار میکنند که فقط در صورت تغییر رفتار طرف مقابل، اوضاع بهتر خواهد شد.
اما، در اواخر سال گذشته، هنوز امیدی برای بهبود روابط وجود داشت، مقامات عربستان سعودی موافقت کردند که برای سه دیپلمات ایرانی ویزا صادر کنند تا دفتر تهران در سازمان همکاریهای اسلامی در جده افتتاح شود. در اواخر ماه ژانویه سال جاری، نمایندگی ایران کار خود را از سر گرفت.
البته، این رویداد را میتوان به عنوان حسن نیت ایران تلقی کرد. ایرج مسجدی، سفیر ایران در عراق، میگوید که به زودی، دور پنجم مذاکرات در بغداد برگزار خواهد شد. افزون بر آن، وزارت امور خارجه ایران با حسن نیت تمام، از خبر یکی شدن شبکه انرژی عربستان سعودی و عراق استقبال کرد. اگرچه، پیش از آن، تهران تامین نیروی برق مردم عراق را جزء منافع مسلم خود میدانست. بدین ترتیب، در سال ۲۰۲۲ میلادی، این شانس وجود دارد که صفحه جدید و صلح آمیزتری در تاریخ دو کشور رقم بخورد.
به نظر میرسد که ایران و عربستان سعودی در یک دایره بی پایان رقابتی گرفتار شده اند. هر دو طرف قویتر از آن هستند که به طرف مقابل ببازند. در این میان، این دشمنان بیش از حد درگیر فرایندهای منطقهای هستند و بیش از آن جاه طلب و سرسخت که نمیتوانند، عقب نشینی کنند. در نهایت، تهران و ریاض به خوبی، از آسیب پذیری خود آگاه هستند و از آن هراس دارند که در یکی از نقاط کلیدی تضاد در منافع که تعداد آنها در طول سالها در حال افزایش است، یکدیگر را دست کم گرفته و تسلیم شوند.
اگرچه، امکانات بی حد و حصر نیستند، اما هر دو طرف از فرسودگی و خستگی به دور نیستند. پیروزی نه فقط سخت است، بلکه غیرممکن نیز به نظر میرسد. در چنین وضعیتی، مبارزه میتواند تا بی نهایت ادامه یابد و از یک دایره به دایره دشوارتری تبدیل شود.
اما، به رغم عمق خصومت ها، درگیری میان عربستان سعودی و ایران هرگز به یک رویارویی آشکار تبدیل نشد. از مدتها پیش، هر دو کشور به هزینه گزاف مناقشه نظامی مستقیم واقف هستند و حتی در دورههای اوج رقابتشان، موفق شدند، از آغاز مناقشه اجتناب کنند.
نیاز تهران به تنش زدایی، مدتها قبل از روی کار آمدن ابراهیم رئیسی آشکار شد. برخلاف تصور رایج، این موضوع به دلیل کمبود منابع مالی نیست. مدل جنگ نیابتی ایران نسبتا ارزان است. گروه مسلح حزب الله در لبنان، حشد الشعبی در عراق و حوثیها در یمن عمدتا، به سلاح گرم ساده مسلح هستند و از نظر تجهیزات، بیشتر شبیه گروههای چریکی هستند. تهران میداند که چگونه در حد توان خود مبارزه کند و در هر سطحی از تحریم ها، برای ماجراجوییهای سیاسی خود، منابع مالی لازم را پیدا میکند.
بیشتر بخوانید: تماس اخیر بایدن با ملک سلمان یعنی توافق با ایران نزدیک است؟