محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان؛
شام غریبان در اصفهان؛ روایتی ۴۰۰ ساله از اندوهی که حافظه زنده شهری شد
اصفهان- یک نویسنده و پژوهشگر حوزه فرهنگ عامه و آیینهای مذهبی گفت: آیین شام غریبان در اصفهان از دوره صفوی تاکنون، در پیوندی تاریخی میان منابع مکتوب، سفرنامهها و فرهنگ محلهای، به یک حافظه زنده شهری تبدیل شده است.
سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – کوروش دیباج: در منظومه آیینهای سوگواری شیعی در ایران، «شام غریبان» یکی از معدود مناسکی است که بهجای تمرکز بر بازنمایی حماسه، بر تجربه زیسته فقدان و تنهایی استوار است؛ آیینی که در آن، روایت تاریخی واقعه کربلا از سطح بازگویی رخداد، به سطحی از ادراک جمعی و عاطفی ارتقا مییابد. در این میان، اصفهان بهعنوان یکی از کانونهای مهم شکلگیری و تثبیت آیینهای مذهبی در ایران، جایگاهی ویژه در تاریخ تطور این مراسم دارد؛ شهری که ساختار کالبدی، شبکه محلات، و حافظه تاریخی آن، بستر شکلگیری لایههای پیچیدهای از مناسک محرم، بهویژه شام غریبان، بوده است.
بررسی منابع مکتوب، از گزارشهای تاریخی دوره صفوی تا سفرنامههای اروپایی و متون دوره قاجار، نشان میدهد که شام غریبان در اصفهان نه یک آیین ایستا، بلکه یک پدیده تاریخی پویا بوده است که در هر دوره، متناسب با شرایط اجتماعی، سیاسی و شهری، صورتبندی تازهای یافته است. این آیین در گذر زمان، از سوگواریهای پراکنده محلهای به یک نظام آیینی شهری تبدیل شده و در این فرآیند، عناصر نمادینی همچون نور شمع، تاریکی کوچهها و حرکت جمعی، به زبان مشترک سوگ در شهر بدل شدهاند؛ زبانی که هم در متون تاریخی قابل ردگیری است و هم در حافظه فرهنگی شهر تداوم یافته است.