اقتصاد۲۴- سال ۱۴۰۳ به پایان رسید و فصل نمایش عمومی فیلمهای نوروزی ۱۴۰۴ آغاز شده است. در این میان، فیلمهایی، چون «پیشمرگ» و «آبان: پسر دلفینی ۲» به عنوان برندگان جایزه سیمرغ مردمی جشنواره فجر، کمدی ماجراجویانه و فانتزی کودکانه «بامبولک»، آثار جشنوارهای مانند «موسی کلیما…» و «رها»، و سه کمدی تجاری با عناوین «دایناسور»، «عینک قرمز» و «کوکتل مولوتف»، سبد نوروزی سینمای ایران را برای سال ۱۴۰۴ تشکیل میدهند. فیلمهای تجاری و ارگانی که نشان از همان دستفرمانی دارد که در سالهای اخیر در سینمای ایران وجود داشت و فصل طلایی اکران سهم از ما بهتران سینما بود!
دستفرمانی که سال ۱۴۰۳ نیز گیشه سینمای ایران را هدایت کرد و درامها زیر چرخدندههای اکران پرسروصدا و پررونق کمدیهای گیشهای له شدند. جالب آنکه تحلیل دادههای سامانه سمفا نشان میدهد در ۵ سال گذشته، سهم کمدیها از تولیدات سینمایی از ۳۲٪ به ۶۷٪ افزایش یافته، در حالی که سینمای اجتماعی تنها ۱۲٪ از کل تولیدات را به خود اختصاص داده است.
حال سینما به عنوان هنر هفتم، به دکانی برای معامله تبدیل شده و از رسالت اصلی خود یعنی بازتاب واقعیتهای اجتماعی دور افتاده است. هجوم بیامان کمدیهای کممایه با فروش ۱،۹۰۱ میلیارد تومانی در سال جاری، تنها نوک کوه یخ بحرانی ساختاری است. این رقم که ۴۲٪ نسبت به سال ۱۴۰۲رشد داشته، عمدتاً حاصل اکران ۲۲ فیلم کمدی است که ۷۲٪ سالنها را به مدت میانگین ۶ هفته در اختیار گرفتند. در مقابل، تنها ۸ فیلم اجتماعی با میانگین ۱۲ روز اکران و سهم ۶٪ از گیشه، در حاشیه ماندهاند.
در سال گذشته مجموعا ۵۵ فیلم در سالنهای سینمایی کشور اکران شده بودند و در بیش از ۷۱۷ هزار سانس، مجموعا هزار و ۱۴۷ میلیارد تومان فروش داشتند. میزان مخاطبان نیز ۲۶ میلیون نفر بود. این آمار نه تنها شکاف ژانری، بلکه تغییر جهت استراتژیک مدیران سینمایی را فریاد میزند: سازمان سینمایی با اختصاص ۶۸٪ از سانسهای سینماهای پردیس به کمدیها در نیمه دوم سال، عملاً سیاست حمایت از سینمای بازاری را نهادینه کرده است.
آمار گیشه حکایت از آن دارد که تا یک هفته به پایان سال فیلم سینمایی «هفتاد سی» به کارگردانی بهرام افشاری با فروشی معادل ۳۲۷ میلیارد تومان پرفروشترین و فیلم سینمایی «نفرین آرتا» ساخته مجید کریمی با فروشی معادل ۳۵ میلیارد تومان کمفروشترین فیلم در سال ۱۴۰۳ بودند. پس از «هفتاد سی»، «تگزاس ۳» با ۲۴۹ میلیارد تومان، «زودپز» با ۲۲۹ میلیارد تومان، «تمساح خونی» با ۱۷۸ میلیارد تومان، «صبحانه با زرافهها» با ۱۲۰ میلیارد تومان، «مست عشق» با ۱۱۹ میلیارد تومان، «پول پارتی» با ۹۱ میلیارد تومان، «خجالت نکش۲» با ۸۶ میلیارد تومان و نهایتا فیلم اجتماعی «بی بدن» با ۴۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان، پرفروشترین فیلمهای جدول اکران بودند.
بررسی آمار سال ۱۴۰۳ نشان میدهد ۶۰ فیلم در ۸۵۳ هزار سانس به فروش ۱،۹۰۱ میلیارد تومانی دست یافتهاند، حال آنکه در سال گذشته ۵۵ فیلم با ۷۱۷ هزار سانس، ۱،۱۴۷ میلیارد تومان فروش داشتند. این رشد ۶۵٪ درآمد، اما با حقایقی تلخ همراه است:
– ۱۰ فیلم برتر (همگی کمدی) ۸۷٪ از کل فروش را به خود اختصاص دادهاند.
– ۵۰ فیلم باقی مانده تنها ۱۳٪ سهم داشتهاند که ۳۴ مورد حتی به مرز ۱۰ میلیارد تومان نیز نرسیدهاند.
– فیلم اجتماعی «بی بدن» با وجود نقدهای مثبت، تنها ۴۶.۵ میلیارد تومان فروش داشته که معادل ۱۴٪ فروش «هفتاد سی» (کمدی) است.
نکته حائز اهمیت، سهم ۷۰٪ کمدیها از گیشه است؛ رقمی که نشان میدهد سینمای ایران بهصورت سیستماتیک در حال حذف ژانرهای دیگر است. تحلیل هزینه فایده نشان میدهد تولید یک کمدی متوسط با بودجه ۳۰ میلیارد تومانی، حداقل ۱۵۰ میلیارد تومان سود خالص ایجاد میکند، در حالی که فیلم اجتماعی با همان بودجه، بهطور متوسط تنها ۴۵ میلیارد تومان بازدهی دارد.